Bạn già à, Tôi kể ông nghe một câu chuyện cách đây cũng hơn bốn mươi năm rồi.

Bạn già à, Tôi kể ông nghe một câu chuyện cách đây cũng hơn bốn mươi năm rồi. Hồi đó nhà tôi còn ở Hà Nội, có một căn nhà mười phòng cho thuê, sát ngay trường đại học. Thời ấy làm gì đã có mô hình khách sạn, chung cư như bây giờ. Sinh viên, cán bộ, người đi công tác… cứ ra vào tấp nập. Mười phòng lúc nào cũng kín. Trong số những người thuê ngày ấy, tôi nhớ nhất một ông bác khoảng sáu mươi tuổi. Ông đến thuê nhà rất đàng hoàng. Trả tiền trước một năm. Tiền điện, tiền nước, cả phí vệ sinh… cũng trả trước cả năm. Tôi sống từng ấy năm, cho thuê bao nhiêu người, hiếm ai chu đáo như vậy. Lúc ấy tôi chỉ nghĩ: “Ông này cẩn thận thật”. Sau này mới biết, ông thuê không phải cho mình ở hẳn, mà để đón một người phụ nữ về ở cùng. Thời đó tôi còn ngây ngô, chẳng hiểu chuyện bồ bịch hay tình cảm ngoài luồng là thế nào. Chỉ thấy ông sống lặng lẽ, sáng đi làm, chiều về. Ông làm lái xe cho một giám đốc. Một buổi sáng, khi ông chuẩn bị đi làm, thì vợ và hai người con – một trai, một gái – kéo đến. Ồn ào ngay trước sân nhà tôi. Họ giữ ông lại, không cho ông đi. Tôi đứng trong nhà nhìn ra, không xen vào, chỉ lặng lẽ nghe. Ông già nói, giọng không to nhưng dứt khoát: “Bà đã bỏ tôi rồi. Tôi đi ở với ai là quyền của tôi. Sao bà cứ theo tôi làm gì?” Người vợ im lặng. Cô con gái và cậu con trai thì ầm ĩ ngoài cổng.

Ông quay sang con trai: “Nhà tao mua cho mày rồi. Xe tao cũng mua cho mày rồi. Giờ mày còn muốn gì? Tao đi đâu, ở đâu là quyền của tao.” Rồi ông nhìn sang con gái: “Tao nuôi mày ăn học, vào đại học, lấy chồng, mua xe cho mày. Giờ mày cần gì ở tao mà đến đây làm ầm lên?” Bạn già biết không, lúc đó tôi đứng nghe mà trong lòng cứ lặng đi. Tôi không biết ai đúng ai sai. Chỉ thấy một người đàn ông đã lo trọn trách nhiệm với gia đình, đến cuối đời muốn sống theo ý mình một chút, mà lại rơi vào cảnh giằng co như thế. Câu chuyện ấy theo tôi suốt mấy chục năm. Bây giờ tôi cũng đã gần bảy mươi tuổi rồi. Mỗi khi nghĩ lại, tôi lại tự hỏi: đến cuối đời, con người ta cần nhất điều gì? Danh dự? Tài sản? Hay là một chút bình yên? Tôi rút ra cho mình một bài học. Ngày xưa chưa có khách sạn, chưa có bảo vệ an ninh chuyên nghiệp. Người ta muốn tìm một nơi tách biệt cũng khó. Còn bây giờ thì khác. Nếu cần một không gian riêng, an toàn, có bảo vệ, có dịch vụ đầy đủ, thì vào một khách sạn năm sao mà ở. Không phải để hưởng thụ cho sang, mà để được yên ổn. Không ai tự tiện xông vào. Không ai làm ầm lên giữa sân. Đó là lựa chọn mà tôi cho là quý giá nhất ở cuối đời mình: chọn sự bình yên. Giờ cuộc sống của tôi cũng đơn giản lắm. Ngoài vợ và đứa con bé. Cháu mới mười tuổi. Nó chẳng giúp được gì nhiều, nhưng thi thoảng chạy lại lấy cho bố kim tiêm cái ống thuốc, đưa cái khăn mặt… lấy cho ba cái bô tiểu . Những việc nhỏ thôi, nhưng với một người gần bảy mươi tuổi, thế cũng đủ ấm lòng rồi. Bạn già ạ, sống đến từng này tuổi, tôi mới hiểu: cuối cùng, điều làm mình nhẹ lòng không phải là mình thắng ai, hơn ai. Mà là mình còn được sống, còn có người bên cạnh, và còn giữ được một góc yên tĩnh cho riêng mình. Câu chuyện của ông bác năm xưa, và câu chuyện của chính tôi bây giờ, nghĩ cho cùng cũng chỉ xoay quanh hai chữ: lựa chọn. Ông ấy chọn sống theo ý mình. Còn tôi, tôi chọn sự bình yên. Ông xem, tôi kể thế đã được chưa? Rồi tôi với ông lại ngồi chỉnh sửa, thêm thắt cho nó trọn vẹn hơn. Bạn già thân mến, Tôi kể tiếp cho ông nghe đoạn sau của câu chuyện mà hôm trước tôi còn dang dở. Sau cái buổi ồn ào hôm ấy, tôi cứ để ý ông bác lái xe nhiều hơn. Không phải vì tò mò, mà vì trong lòng tôi thấy có điều gì đó rất lạ. Một người đàn ông sáu mươi tuổi, đã lo đủ cho gia đình, mà lại phải đứng giữa sân nhà người khác để phân trần với chính vợ con mình. Ít ngày sau, ông ngồi uống nước với tôi. Giọng ông không còn gay gắt như hôm xảy ra chuyện. Bình thản lắm. Ông nói với tôi rằng: “Tôi để lại hết. Nhà cửa, tài sản, tôi để cho các con. Cái nhà đứng tên tôi, tôi cũng không chia chác gì. Tôi giữ đó, nhưng nếu tôi chết thì cũng để lại cho chúng nó. Tôi không tranh với ai cả.” Tôi hỏi: “Thế bác không tính cho mình sao?” Ông cười: “Tuổi này rồi, cần gì nhiều. Tôi đã ly hôn rồi. Sau khi ly hôn, tôi vẫn sắm sửa nhà cửa cho con, để lại nhà cho vợ. Tôi không nợ ai, và cũng không muốn ai nợ tôi.” Bạn già à, câu nói ấy ngày đó như một cái đinh đóng vào đầu tôi. Khi còn trẻ, nghe thì chỉ thấy đó là chuyện của người khác. Nhưng nó lặng lẽ nằm trong trí óc mình suốt mấy chục năm. Rồi thời gian trôi. Cuộc đời đưa đẩy thế nào, đến lúc gần bảy mươi, tôi lại thấy mình đứng đúng vào hoàn cảnh của ông bác năm xưa. Y như một vòng tròn. Những điều mình từng chứng kiến, giờ trở thành câu chuyện của chính mình. Tôi cũng đứng trước những lựa chọn. Cãi nhau ư? Tranh giành ư? Giữ chặt từng viên gạch, từng mét đất để hơn thua? Hay buông xuống? Tôi đã chọn buông. Tôi chọn không ồn ào. Không tranh chấp. Không lời qua tiếng lại. Tôi tự nhủ, nếu có đối thoại với con, thì cũng chỉ xoay quanh việc chia tài sản cho rõ ràng. Ngoài việc ấy ra, không còn điều gì để hơn thua nữa. Tài sản có thể chia được. Nhưng tình nghĩa mà đã rạn rồi, có cố giành cũng không đầy lại được. Đã gần sáu năm cha con tôi không gặp nhau. Nghe thì đau, nhưng ở tuổi này, người ta không còn sống bằng sự bốc đồng nữa. Mình sống bằng sự tỉnh táo. Tôi nhớ lại ông bác năm xưa. Ông ấy không nghèo tình cảm. Ông chỉ chọn cách không làm tổn thương thêm. Ông không giữ lại tài sản để ép buộc ai. Ông cũng không dùng tiền bạc để đổi lấy sự hiện diện của con cái. Ông chọn giữ lại cho mình một phần tự trọng và một khoảng không gian riêng. Ngày ấy, tôi chỉ là người đứng nhìn. Còn bây giờ, tôi là người trong cuộc. Bạn già à, đến tuổi bảy mươi, tôi mới hiểu một điều: dù gia đình có hạnh phúc đến đâu, con cái có trưởng thành đến đâu, thì mỗi người già cũng phải giữ cho mình một “chốn an yên” riêng. Không phải để chống lại con cháu. Mà để khi sóng gió nổi lên, mình còn có nơi đứng vững. Một căn phòng riêng. Một nơi ở có bảo vệ. Một không gian mà không ai có thể xông vào làm ầm ĩ. Không phải vì mình ghét bỏ ai. Mà vì mình đã đi gần hết một đời người, và mình xứng đáng được yên tĩnh. Chúng ta – những người già – thường nghĩ rằng sống vì con cái là đủ. Nhưng tôi nghiệm ra rằng, nếu mình không giữ lại cho mình một phần bình an, thì đến cuối đời, chính mình lại trở thành người lạc lõng nhất. Ông bác lái xe năm xưa đã dạy tôi bài học ấy, không phải bằng lời giảng dạy, mà bằng cách ông ấy sống. Và bây giờ, khi cuộc đời lặp lại đúng hoàn cảnh ấy với tôi, tôi không hoảng hốt nữa. Tôi chỉ lặng lẽ chọn con đường ít tổn thương nhất. Không tranh giành. Không hơn thua. Không kéo nhau ra giữa sân đời mà ồn ào. Chỉ giữ cho mình sự an yên. Bạn già ạ, chúng ta đã đi qua chiến tranh, đi qua đói nghèo, đi qua đủ thứ biến động của thời cuộc. Đến cuối đời, điều còn lại quý nhất không phải là mình sở hữu bao nhiêu, mà là mình còn giữ được bao nhiêu bình thản. Tôi kể cho ông nghe không phải để than thở. Chỉ để nhắc nhau rằng: Khi bước sang tuổi bảy mươi, người già không cần thắng ai nữa. Chỉ cần còn một chỗ để về. Và còn một tâm thế nhẹ nhàng khi đối diện với chính con mình. Thế là đủ rồi, phải không ông?