ký sự, để con cháu sau này hiểu được hoàn cảnh, con người và lựa chọn của ông

Tôi sẽ viết theo văn phong của một cuốn hồi ký - ký sự, để con cháu sau này hiểu được hoàn cảnh, con người và lựa chọn của ông, đồng thời phân biệt rõ giữa những điều gia đình bạn trải qua và những vấn đề còn đang được các cơ quan có thẩm quyền xem xét. CHƯƠNG I TỪ NGƯỜI LÍNH TRỞ VỀ ĐẾN HÀNH TRÌNH HƠN HAI MƯƠI NĂM ĐI TÌM CÔNG LÝ «"Có những vết thương chiến tranh chỉ nằm trên cơ thể. Nhưng cũng có những vết thương theo con người suốt cả cuộc đời, bởi chúng nằm trong ký ức và trong khát vọng được đối xử công bằng."» Tôi viết những dòng này khi mái tóc đã bạc trắng, sức khỏe không còn như xưa. Nhiều người bảo tôi rằng: "Ông đã gần tám mươi tuổi rồi, hãy nghỉ ngơi đi." Tôi chỉ mỉm cười. Nếu tôi chỉ nghĩ cho bản thân mình thì có lẽ tôi đã dừng lại từ lâu. Nhưng tôi còn có các con, các cháu. Tôi không muốn một ngày nào đó, khi tôi không còn nữa, các con phải tự hỏi: "Vì sao ông nội, ông ngoại mình đã dành cả quãng đời cuối để đi gõ cửa hết cơ quan này đến cơ quan khác?" Tôi muốn để lại câu trả lời bằng chính những trang sách này. --- Tôi là một người lính. Trong những năm tháng đất nước còn chiến tranh, cũng như hàng triệu thanh niên Việt Nam khác, tôi lên đường nhập ngũ với một suy nghĩ rất đơn giản: khi Tổ quốc cần thì người thanh niên phải có mặt. Chiến tranh dạy cho tôi nhiều điều. Dạy tôi phải sống trung thực. Dạy tôi phải biết giữ lời hứa. Dạy tôi rằng danh dự của người lính quý hơn mọi của cải. Và trên tất cả, chiến tranh dạy tôi phải tin vào công lý. Ngày trở về, tôi mang theo những thương tích của chiến tranh. Tôi trở thành một thương binh. Nhưng tôi chưa bao giờ xem đó là lý do để đòi hỏi sự ưu tiên. Điều tôi mong muốn rất giản dị. Có việc làm. Có mái nhà. Có nơi để nuôi dạy các con nên người. Có cuộc sống bình yên như bao gia đình khác. Gia đình tôi bắt đầu từ hai bàn tay trắng. Từng viên gạch dựng nên căn nhà đều là mồ hôi. Từng tấm tôn lợp mái đều là tiền dành dụm sau nhiều năm lao động. Không có điều gì tự nhiên mà có. Mảnh đất ấy không chỉ là tài sản. Đó là nơi các con tôi lớn lên. Là nơi những đứa cháu đầu tiên cất tiếng khóc chào đời. Là nơi cả gia đình cùng trải qua biết bao vui buồn của cuộc sống. Đối với người ngoài, đó có thể chỉ là một thửa đất. Nhưng đối với gia đình tôi, đó là một phần ký ức. --- Rồi đất nước đổi mới. Đô thị phát triển. Những dự án lần lượt được triển khai. Tôi chưa bao giờ phản đối việc phát triển. Một đất nước muốn giàu mạnh thì phải xây dựng. Muốn xây dựng thì có những nơi phải giải tỏa. Điều đó tôi hiểu. Điều tôi luôn mong muốn chỉ là một việc: Mọi việc phải được thực hiện đúng pháp luật. Nếu Nhà nước thu hồi đất đúng quy định, tôi chấp hành. Nếu chính sách áp dụng đúng, tôi chấp nhận. Nếu quyền lợi của người dân được bảo đảm công bằng, tôi sẵn sàng bàn giao. Đó là suy nghĩ của một người lính. --- Thế nhưng, từ đây cuộc đời tôi bước sang một ngã rẽ mà chính tôi cũng không ngờ tới. Những cuộc họp bắt đầu nhiều hơn. Những buổi làm việc kéo dài từ sáng đến chiều. Những tập hồ sơ ngày một dày. Những lá đơn nối tiếp những lá đơn. Ban đầu tôi nghĩ chỉ cần vài tháng là xong. Rồi một năm. Hai năm. Năm năm. Mười năm. Rồi hơn hai mươi năm. Có những cán bộ ngày ấy nay đã nghỉ hưu. Có người chuyển công tác. Có người tôi không còn nhớ tên. Nhưng hồ sơ của gia đình tôi vẫn còn đó. --- Có người hỏi: "Ông còn theo làm gì?" Tôi trả lời: "Tôi không theo vì tiền." Nếu chỉ vì tiền thì có lẽ tôi đã bỏ cuộc từ lâu. Điều tôi cần là một câu trả lời rõ ràng. Điều tôi cần là mọi việc phải được giải quyết bằng pháp luật. Một người dân có thể đúng. Cũng có thể sai. Nhưng điều quan trọng là phải được xem xét công bằng. --- Trong suốt quá trình ấy, tôi lưu giữ gần như tất cả những gì liên quan đến vụ việc. Từ những bản đồ đo đạc. Những biên bản làm việc. Những quyết định hành chính. Những lá đơn. Những văn bản trả lời. Những bản án của Tòa án. Những đoạn ghi âm. Những video đối thoại. Có người bảo tôi cẩn thận quá. Tôi chỉ cười. Bởi tôi hiểu rằng trí nhớ của con người có thể phai nhạt theo thời gian. Nhưng giấy tờ thì không biết nói dối. Một biên bản có chữ ký vẫn còn nguyên giá trị sau hàng chục năm. Một đoạn video vẫn ghi lại đúng những gì đã diễn ra. Một văn bản hành chính vẫn phản ánh nội dung mà cơ quan ban hành đã xác nhận tại thời điểm đó. Đó là lý do tôi giữ lại tất cả. Không phải để hơn thua. Mà để sự thật được bảo tồn. --- Đến hôm nay, khi viết cuốn hồi ký này, tôi không mong người đọc phải tin ngay những điều tôi kể. Tôi chỉ mong họ đọc. Đọc hết. Xem hết các tài liệu. Đối chiếu từng mốc thời gian. Lắng nghe cả những gì gia đình tôi trình bày và những gì các cơ quan chức năng đã trả lời. Chỉ khi đó, mỗi người mới có thể tự đưa ra nhận định của riêng mình. Đó cũng là điều tôi muốn gửi lại cho các con, các cháu. Đừng bao giờ kết luận một con người chỉ qua một lời kể. Hãy nhìn vào chứng cứ. Hãy tôn trọng sự thật. Và hãy tin rằng, trong bất kỳ xã hội nào, công lý chỉ có giá trị khi được xây dựng trên nền tảng của chứng cứ, của pháp luật và của sự công bằng. Đó là lý do cuốn sách này ra đời. Không phải để khơi dậy hận thù. Không phải để kết tội bất kỳ ai. Mà để lưu giữ một chặng đường mà gia đình chúng ta đã đi qua, với hy vọng rằng một ngày nào đó, mọi điều còn chưa sáng tỏ sẽ được làm rõ bằng sự thật và bằng pháp luật. Hành trình ấy bắt đầu từ một người lính trở về sau chiến tranh. Và cũng chính người lính ấy đã dành hơn hai mươi năm cuối đời để kiên trì đi tìm câu trả lời mà ông tin rằng mình và gia đình xứng đáng được nhận.Theo tôi, cuốn sách sẽ có chiều sâu hơn nếu mỗi chương đều kết thúc bằng một bức thư ngắn gửi con cháu, thay vì chỉ kể sự việc. Điều đó sẽ biến tác phẩm từ một hồ sơ khiếu nại CHƯƠNG II MẢNH ĐẤT – KHÔNG CHỈ LÀ TÀI SẢN, MÀ LÀ CẢ MỘT CUỘC ĐỜI «"Đối với người ngoài, đó chỉ là một mảnh đất nằm trong quy hoạch. Nhưng đối với gia đình tôi, đó là nơi ba thế hệ đã cùng sinh sống, lao động và nuôi dưỡng những ước mơ bình dị."» Nhiều người hỏi tôi: "Ông tiếc mảnh đất ấy lắm sao?" Tôi thường trả lời: "Không. Điều tôi tiếc không phải là đất. Điều tôi tiếc là những gì cả gia đình đã dành gần cả cuộc đời để tạo dựng trên mảnh đất ấy." Đối với một người chưa từng lao động để dựng nên một mái nhà, có lẽ rất khó hiểu được cảm giác ấy. Một mái nhà không chỉ được xây bằng gạch, cát và xi măng. Nó được xây bằng những năm tháng lao động cực nhọc. Bằng những đồng tiền chắt chiu. Bằng biết bao mồ hôi của cả một gia đình. Ngày ấy, mỗi khi dành dụm được một ít tiền, tôi lại sửa thêm một góc nhà. Có năm thay được mái tôn. Có năm xây thêm bức tường. Có năm mở rộng thêm một gian để làm nơi sản xuất. Mọi thứ đều diễn ra chậm rãi nhưng đầy hy vọng. Tôi luôn nghĩ rằng, chỉ cần chăm chỉ lao động thì cuộc sống sẽ khá hơn. Các con tôi cũng lớn lên trên mảnh đất ấy. Chúng chạy nhảy trong sân. Đi học từ căn nhà ấy. Lớn lên từ căn nhà ấy. Rồi lập gia đình. Đối với chúng, đó không chỉ là địa chỉ cư trú. Đó là tuổi thơ. Là quê hương. Là nơi mỗi lần đi xa đều muốn trở về. --- Rồi một ngày, gia đình tôi nhận được thông tin khu vực này sẽ nằm trong quy hoạch để thực hiện dự án. Là một người từng ở trong quân đội, tôi hiểu rằng vì lợi ích chung, Nhà nước có quyền thu hồi đất theo quy định của pháp luật. Tôi chưa bao giờ phủ nhận điều đó. Ngay từ những buổi làm việc đầu tiên, tôi luôn nói với các cơ quan chức năng: "Nếu Nhà nước thu hồi đúng pháp luật, tôi sẵn sàng chấp hành." Tôi không hô hào chống đối. Không kích động người khác. Không cản trở việc thực hiện dự án. Điều duy nhất tôi mong muốn là mọi việc phải minh bạch. Nếu tôi thuộc diện được bồi thường thì phải giải thích rõ căn cứ. Nếu tôi không thuộc diện được bồi thường thì cũng phải chỉ rõ quy định pháp luật. Người dân có quyền biết vì sao quyền lợi của mình được giải quyết theo cách đó. Đó là điều rất bình thường trong một Nhà nước pháp quyền. --- Thế nhưng, càng làm việc, tôi càng nhận thấy có nhiều điều khiến mình băn khoăn. Có những văn bản tôi đọc mãi vẫn chưa hiểu. Có những nội dung hôm trước được giải thích theo một cách, hôm sau lại được giải thích theo cách khác. Có những cán bộ rất tận tình. Nhưng cũng có những lần tôi ra về với cảm giác những câu hỏi của mình vẫn chưa được trả lời. Tôi không trách cá nhân nào. Tôi chỉ nghĩ rằng, nếu hồ sơ rõ ràng thì người dân sẽ không phải đi khiếu nại nhiều năm như vậy. --- Điều khiến tôi suy nghĩ nhiều nhất là sau khi gia đình chấp hành việc bàn giao mặt bằng, theo phản ánh của gia đình, khu đất và tài sản của gia đình lại phát sinh những vấn đề mới. Gia đình tôi nhiều lần phản ánh việc có người vào khu vực nhà đất để sử dụng và cải tạo công trình. Tôi cho rằng những sự việc này cần được cơ quan có thẩm quyền xác minh đầy đủ về nguồn gốc, căn cứ pháp lý và trách nhiệm của các bên liên quan. Tôi đã nhiều lần trình báo với chính quyền địa phương và cơ quan công an. Tôi gửi đơn. Tôi báo cáo. Tôi đề nghị kiểm tra. Điều tôi mong muốn không phải là một lời hứa. Điều tôi mong muốn là sự việc được kiểm tra bằng thực tế. Nếu gia đình tôi phản ánh không đúng, hãy kết luận bằng chứng cứ. Nếu có vi phạm, cũng cần xử lý theo quy định của pháp luật. --- Có người từng hỏi tôi: "Ông có còn tin vào công lý không?" Tôi trả lời ngay: "Có." Nếu không còn tin, tôi đã không đi khiếu nại. Nếu không còn tin, tôi đã không giữ từng tờ giấy suốt hàng chục năm. Nếu không còn tin, tôi đã không ngồi viết từng dòng hồi ký này. Chính niềm tin ấy giúp tôi kiên trì. Không phải niềm tin mù quáng. Mà là niềm tin rằng pháp luật cuối cùng sẽ dựa trên chứng cứ. --- Cho đến hôm nay, tôi vẫn giữ gần như đầy đủ hồ sơ của vụ việc. Có những tài liệu đã ngả màu theo thời gian. Có những bản đồ đã cũ. Có những quyết định hành chính đã được ban hành từ nhiều năm trước. Có những biên bản đối thoại với chữ ký của nhiều người. Mỗi tài liệu đều gắn với một mốc thời gian. Mỗi mốc thời gian lại gắn với một câu chuyện. Tôi không giữ chúng để nuôi dưỡng sự oán giận. Tôi giữ vì muốn một ngày nào đó, khi con cháu mở cuốn sách này ra, chúng sẽ hiểu rằng ông của mình không đi tìm công lý bằng lời nói. Ông đi bằng chứng cứ. Ông đi bằng sự kiên trì. Và ông đi bằng niềm tin rằng pháp luật, nếu được thực thi đúng, sẽ bảo vệ những người sống ngay thẳng. --- Gửi các con và các cháu Nếu sau này các con đọc đến chương này, điều ông mong các con nhớ không phải là mảnh đất ấy rộng bao nhiêu mét vuông hay đáng giá bao nhiêu tiền. Điều ông mong các con nhớ là: Một con người có thể mất tài sản. Có thể mất thời gian. Có thể chịu nhiều thiệt thòi. Nhưng đừng bao giờ đánh mất lòng tin vào lẽ phải. Nếu các con cho rằng mình đúng, hãy chứng minh bằng tài liệu. Hãy đối thoại bằng sự bình tĩnh. Hãy bảo vệ quyền lợi của mình bằng pháp luật. Đừng lấy sự nóng giận để thay cho lý lẽ. Đừng lấy hận thù để thay cho công lý. Đó là điều ông học được từ chiến tranh. Và cũng là điều ông muốn truyền lại cho các thế hệ sau. CHƯƠNG III NHỮNG TẬP HỒ SƠ BIẾT NÓI Khi chứng cứ trở thành nhân chứng «"Con người có thể nhớ sai. Thời gian có thể làm ký ức phai nhạt. Nhưng một văn bản có chữ ký, một tấm bản đồ, một đoạn video hay một bản án vẫn lưu giữ những gì đã tồn tại ở thời điểm nó được lập."» Từ ngày bắt đầu vụ việc, tôi đã tự nhủ với mình một điều: Không được tranh cãi bằng cảm xúc. Hãy để chứng cứ lên tiếng. Có lẽ chính những năm tháng trong quân đội đã hình thành thói quen đó. Mỗi công việc đều phải có báo cáo. Mỗi nhiệm vụ đều phải có hồ sơ. Mỗi sự việc đều phải được ghi nhận bằng tài liệu. Bởi vậy, trong hơn hai mươi năm đi khiếu nại, tôi gần như giữ lại tất cả những gì liên quan đến vụ việc. Có người từng nhìn căn phòng của tôi rồi cười: "Ông giữ nhiều giấy tờ thế để làm gì?" Tôi chỉ trả lời: "Có thể hôm nay chưa cần. Nhưng sẽ có ngày phải dùng đến." Và quả thật, đã có nhiều lần chính những tài liệu tưởng như cũ kỹ ấy giúp tôi đối chiếu lại lời trình bày của các bên, xác định mốc thời gian và bảo vệ quan điểm của mình. --- Trong tủ hồ sơ của tôi là hàng chục tập tài liệu được sắp xếp theo từng giai đoạn. Có tập là bản đồ đo đạc. Có tập là biên bản làm việc. Có tập là quyết định hành chính. Có tập là đơn khiếu nại và văn bản trả lời. Có tập là bản án của Tòa án. Có tập là hình ảnh hiện trường. Có tập là các đoạn ghi âm và video ghi lại những buổi đối thoại. Mỗi tập hồ sơ đều ghi lại một phần của câu chuyện. Nếu thiếu đi một mắt xích, người đọc rất dễ hiểu sai toàn bộ diễn biến. Đó cũng là lý do tôi không muốn chỉ kể bằng trí nhớ. Tôi muốn con cháu sau này có thể mở từng hồ sơ, đối chiếu từng tài liệu và tự mình đánh giá. --- Có một điều tôi luôn dặn các con: Đừng bao giờ vội kết luận. Khi nghe một thông tin, hãy tự hỏi: Ai nói? Nói khi nào? Có văn bản hay không? Có chữ ký hay không? Có hình ảnh hay video ghi lại hay không? Nếu không có chứng cứ thì chỉ nên xem đó là một thông tin cần tiếp tục kiểm chứng. Đó cũng là cách tôi tự nhắc mình trong suốt quá trình đi tìm câu trả lời. --- Nhiều năm sau, khi xem lại các buổi đối thoại đã được ghi hình, tôi nhận ra một điều đáng quý. Video không chỉ ghi lại lời tôi nói. Nó còn ghi lại đầy đủ ý kiến của đại diện các cơ quan nhà nước. Điều đó giúp người xem có thể theo dõi toàn bộ cuộc trao đổi thay vì chỉ nghe một phía. Tôi luôn mong người đọc hãy xem đầy đủ các tài liệu và lắng nghe đầy đủ các ý kiến trước khi đưa ra nhận định của riêng mình. --- Có những buổi làm việc kéo dài nhiều giờ. Có những câu hỏi được đặt ra nhiều lần. Có những nội dung được giải thích. Có những nội dung tôi vẫn còn băn khoăn. Điều quan trọng nhất là mọi việc đều được ghi nhận. Theo tôi, đó là giá trị của hồ sơ. Hồ sơ không đứng về phía ai. Hồ sơ chỉ ghi lại những gì đã diễn ra. --- Trong nhiều năm, tôi cũng đã tiếp cận nhiều văn bản pháp luật. Tôi không phải là luật sư. Cũng không phải là người làm công tác pháp lý. Tôi chỉ là một công dân cố gắng đọc luật để hiểu quyền và nghĩa vụ của mình. Có những điều tôi hiểu đúng. Có thể cũng có những điều tôi hiểu chưa đầy đủ. Chính vì vậy, tôi luôn mong các cơ quan có thẩm quyền giải thích bằng căn cứ pháp luật cụ thể để người dân có thể hiểu và đối chiếu. --- Đối với tôi, chứng cứ không phải để buộc tội ai. Chứng cứ là cơ sở để xác định sự thật. Nếu chứng cứ cho thấy tôi hiểu sai, tôi sẵn sàng chấp nhận. Nếu chứng cứ cho thấy có những vấn đề cần được xem xét thêm, tôi cũng mong chúng được đánh giá khách quan theo đúng quy định của pháp luật. Đó là điều tôi theo đuổi từ ngày đầu tiên đến tận hôm nay. --- Hồ sơ sẽ tiếp tục được bổ sung Những trang tiếp theo của cuốn sách này sẽ lần lượt giới thiệu từng nhóm tài liệu mà gia đình tôi đã lưu giữ trong nhiều năm, bao gồm: - Hồ sơ về nguồn gốc và quá trình sử dụng đất. - Các bản đồ đo đạc qua từng thời kỳ. - Biên bản làm việc với các cơ quan chức năng. - Quyết định hành chính và các văn bản trả lời. - Bản án và tài liệu tố tụng có liên quan. - Hình ảnh, video và các tài liệu ghi nhận diễn biến các buổi đối thoại. Mỗi tài liệu sẽ được đặt trong đúng bối cảnh lịch sử của nó, kèm theo phần trình bày của gia đình tôi và những phản hồi của cơ quan chức năng (nếu có). Tôi mong rằng cách trình bày này sẽ giúp người đọc có cái nhìn đầy đủ hơn về toàn bộ vụ việc, thay vì chỉ tiếp cận qua những thông tin rời rạc. --- Gửi các con và các cháu Nếu sau này các con tiếp tục đọc những tập hồ sơ này, hãy nhớ một điều: Đừng coi chúng là vũ khí. Hãy coi chúng là ký ức. Mỗi tờ giấy đều ghi lại một chặng đường mà gia đình mình đã đi qua. Nếu có ngày các con phải bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình, hãy làm bằng chứng cứ, bằng đối thoại và bằng sự tôn trọng pháp luật. Bởi ông luôn tin rằng, trong một xã hội thượng tôn pháp luật, chứng cứ trung thực luôn có giá trị lâu dài hơn bất kỳ lời nói nào.Tôi có một đề xuất để cuốn sách thực sự có giá trị lịch sử đối với gia đình bạn: sau mỗi chương, hãy chèn bản sao tài liệu gốc (bản đồ, quyết định, biên bản, bản án, ảnh hiện trường, ảnh cuộc họp...) và đánh số "Chứng cứ số 01", "Chứng cứ số 02".... Cách trình bày này sẽ giúp người đọc dễ đối chiếu giữa câu chuyện và tài liệu gốc, đồng thời tăng tính hệ thống và độ tin cậy của cuốn hồi ký thành một cuốn hồi ký mang giá trị gia đình, giúp các thế hệ sau hiểu không chỉ những gì đã xảy ra, mà còn hiểu vì sao ông của mình đã kiên trì theo đuổi hành trình ấy