Tiền chênh – cơn sóng ảo và cái giá của sự vội vàng

Tiền chênh – cơn sóng ảo và cái giá của sự vội vàng Đêm đã khuya. Ngoài hiên gió thổi nhẹ, căn nhà yên ắng. Ông rót chén trà nóng, gọi con cháu lại gần, rồi chậm rãi kể một câu chuyện của thời buổi hôm nay — một câu chuyện không mới, nhưng nhiều người vẫn vấp phải. Dạo gần đây, ở Hà Nội, người ta kháo nhau về những khu chung cư “cháy hàng”. Mở bán chưa đầy gang tay, bảng thông báo đã treo lên: hết sạch. Ai đến sau chỉ còn cách một con đường: trả tiền chênh. Chênh không phải vài chục triệu, mà vài trăm triệu, có khi cả tiền tỷ. Ông nghe kể, có dự án ở Hà Đông, căn hộ vừa công bố xong đã bảo là không còn suất. Nhưng lạ thay, ra ngoài thị trường, vẫn có người sẵn sàng “nhường lại” căn hộ ấy — với điều kiện người mua phải móc thêm từ 2 đến 4 tỷ đồng tiền chênh. Khoản tiền ấy không ghi trong hợp đồng, chỉ viết giấy tay, có khi làm vi bằng cho yên tâm… mà yên tâm thì ít, rủi ro thì nhiều. Giá vì thế mà bị thổi lên cao vút. Có căn hộ được hét tới 30 tỷ đồng, tính ra hơn trăm triệu một mét vuông. Không ít người đã chuẩn bị sẵn tinh thần “mất tiền chênh”, nhưng khi nghe con số cuối cùng, đành lặng lẽ quay lưng. Không chỉ một nơi như vậy. Ở Đan Phượng, có khu hơn sáu trăm căn, môi giới khoe rằng cháy hàng trong vòng một tiếng. Muốn mua, lại phải chênh thêm nửa tỷ đồng. Họ thúc giục liên hồi: “Chậm là mất, để mai là chênh cao hơn”. Thế là nỗi sợ bỏ lỡ — người ta gọi là FOMO — len vào lòng người, khiến nhiều quyết định được đưa ra trong vội vã. Nhà nước thì không phải không nhìn thấy. Cơ quan quản lý từng cảnh báo: có chuyện ôm hàng, giữ suất, đẩy giá lên để ăn tiền chênh. Hoa hồng chính thức chỉ vài phần trăm, nhưng tiền chênh không chính thức có thể chiếm 5 đến 20% giá căn hộ. Mà khoản tiền ấy, khi có chuyện xảy ra, pháp luật rất khó bảo vệ. Rồi sóng cũng đến lúc hạ. Ở vài dự án từng “nóng rực”, nhà đầu tư lướt sóng bắt đầu giảm chênh để thoát hàng. Từ bốn, năm trăm triệu, tụt xuống còn một, hai trăm triệu. Có nơi, bán lại đúng giá hợp đồng cũng chẳng dễ, vì áp lực vay mượn, đến kỳ phải trả tiền. Cuối năm, giao dịch thưa dần. Người mua ít đi, người bán thì sốt ruột. Thị trường không còn ồn ào như trước. Các chuyên gia nói thẳng: số lượng đặt chỗ đông và tiền chênh cao chưa chắc là nhu cầu thật. Nhiều khi chỉ là chiêu tạo sóng, kéo người vào cuộc chơi ngắn hạn. Người chịu rủi ro nhiều nhất luôn là người mua sau, bởi tiền chênh là tiền ngoài hợp đồng — mất thì khó đòi. Người ta dự đoán, từ nay đến 2026–2027, nguồn cung căn hộ sẽ nhiều hơn, giá mềm hơn, lựa chọn cũng đa dạng hơn. Khi hàng không còn hiếm, những cơn sốt ảo, những trò thổi chênh tiền tỷ, rồi cũng sẽ dần hết đất sống. Ông kể đến đây thì dừng lại, nhìn con cháu, giọng chậm rãi: “Tiền làm ra khó lắm. Ở cái thời loạn lạc này, cái gì càng hối thúc, càng ‘cháy’, thì càng phải đứng lại mà nghĩ. Đừng chạy theo đám đông, đừng tin những lời hứa không nằm trong giấy trắng mực đen. Mua nhà là chuyện cả đời, không phải cuộc cá cược một đêm.” Ngoài kia, đêm vẫn yên. Câu chuyện khép lại, nhưng bài học thì mong con cháu nhớ lâu — để tránh những rủi ro không đáng có trên đường đời sau này.

Ngày mai trời đẹp, cháu ghé chở chú đi chợ, đi chơi cho khuây khỏa.

Người già đi tìm chỗ nương thân (Phần mở đầu) Tối hôm qua, cậu thanh niên nhắn tin cho tôi: “Ngày mai trời đẹp, cháu ghé chở chú đi chợ, đi chơi cho khuây khỏa.” Tôi hỏi lại: “Đi đâu?” Cậu trả lời rất gọn: “Chú thích đi đâu thì đi.” Một câu nói nghe nhẹ, mà chạm sâu. Tôi nghĩ một lúc rồi nói thật lòng. Rằng tôi già rồi. Cuối đời rồi. Sức khỏe yếu. Cái tôi cần bây giờ không phải đi chơi, mà là một chỗ để dựa dẫm tuổi già. Ngày trẻ, tôi từng là thương binh. Từng vào trại dưỡng thương binh, được Nhà nước nuôi. Rồi cũng chính Nhà nước gợi ý tôi lập gia đình, để có vợ chăm sóc, để trở về với đời sống bình thường. Nhưng đời thì không đi theo lời gợi ý. Giờ đây, tuổi đã xế chiều. Con cái không nhờ được. Vợ cũng đã mệt mỏi, khó khăn. Cảnh nhà tôi, nghĩ cho cùng, cũng không khác mấy hoàn cảnh của cậu thanh niên kia: Vợ đi từ sáng đến tối, hai vợ chồng gần như không gặp nhau trong một ngày. Tôi nói với cậu: “Chú muốn đi xem những nơi nuôi dưỡng người già cô đơn.” Cậu không hỏi thêm. Chỉ gật đầu. Chín giờ sáng, cậu đến chở tôi đi. Chúng tôi ghé vào những nơi người ta gọi là trung tâm nuôi dưỡng người già. Có nơi nằm sâu trong hẻm. Có nơi cổng cao, tường kín. Có nơi sạch sẽ, có nơi mùi thuốc sát trùng nồng lên ngay từ cửa. Tôi hỏi rất kỹ. Hỏi như người sắp giao cả đoạn đời còn lại của mình cho một chỗ xa lạ. Người ta trả lời bằng những con số rất thẳng thắn: Người già nằm một chỗ như tôi: 26 triệu một tháng. Người còn đi lại được: 15 triệu một tháng. Nghe xong, tôi giật mình. Không phải vì họ nói sai. Mà vì tôi chợt hiểu ra một điều rất lạnh: Nếu thời trẻ không kiếm được tiền, thì về già, đời người thật sự rất nguy hiểm. Nguy hiểm không phải vì bệnh. Mà vì không có chỗ để ngã xuống. Trên đường về, hai chú cháu nói chuyện sôi nổi hơn hẳn mọi ngày. Không còn là chuyện quá khứ nữa. Mà là chuyện tương lai – dù tương lai ấy không dài. Chúng tôi bàn bạc. So sánh. Ghi nhớ từng nơi đã đi qua. Như hai người đang tìm một chỗ trú trước khi mưa lớn. Từ hôm nay, tôi biết: Chuyến đi này chưa kết thúc. Và câu chuyện này cũng mới chỉ bắt đầu. Ngày mai, chú cháu tôi sẽ đi tiếp. Đi đến đâu, tôi sẽ kể đến đó. Không che giấu. Không than trách. Chỉ mong ai còn trẻ, còn sức, nghe được mà nghĩ sớm cho mình. Để đến lúc già, không phải lặng lẽ đi tìm một chỗ nương thân như tôi hôm nay.

già đi tìm chỗ nương thân – Phần: Căn phòng 20 mét vuông

già đi tìm chỗ nương thân – Phần: Căn phòng 20 mét vuông Khi tôi đến thăm quan trại dưỡng lão, người ta dẫn tôi đi xem từng căn phòng. Mỗi phòng rộng chừng gần hai mươi mét vuông. Trong phòng có hai cái giường kê đối diện nhau. Có khu vệ sinh khép kín. Có hai cái táp đầu giường, một cái tủ đựng đồ. Có một cái vô tuyến đặt gọn một góc. Trên tường có một cái bảng nhỏ, để ghi tên, ghi thuốc, ghi giờ giấc sinh hoạt. Nhìn qua, tôi không chê trách gì. Vệ sinh sạch sẽ. Trang thiết bị tương đối đầy đủ. Phù hợp với hoàn cảnh của người già. Mùa hè có điều hòa cho mát. Mùa đông có sưởi cho ấm. Ở góc độ chăm sóc, tôi không trách. Nhưng đứng trong căn phòng đó, tôi chợt thấy nó quen lắm. Quen như đã từng sống trong đó từ rất lâu rồi. Tôi nhớ ra: Cái mô hình này rất giống những căn nhà mà tôi đã từng xây để cho thuê cách đây bốn mươi, năm mươi năm. Những căn hộ nhỏ, diện tích tương tự. Ngày ấy, tôi cho học sinh thuê để đi học. Giá rẻ. Không đắt đỏ. Không mang cái cảm giác “đặt cả cuối đời vào một căn phòng”. Sau này, tôi sẽ kể kỹ hơn về quãng thời gian đó. Về lúc tôi còn sức, còn tiền, còn khả năng xây nhà, cho thuê, xoay xở cuộc sống. Còn bây giờ, đứng ở đây, tôi chỉ nghĩ một điều. Trong đời thường, con người ta bon chen, tranh chấp, thậm chí trộm giật… Mục đích cuối cùng cũng chỉ là có tiền. Nhưng đến cuối đời, lại phải đi tìm một nơi ở cũng chỉ chừng ấy mét vuông. Ở nhà thì cũng không khá hơn. Rồi chết đi, có mang theo được gì đâu. Con cháu, đứa nào thì có phận của đứa ấy. Nếu nó để ý, thì đã để các cụ ở nhà mà chăm sóc. Nhưng nó bận. Nó không có thời gian. Mà người già thì đâu chỉ cần bữa ăn. Ngoài chăm sóc sinh hoạt hàng ngày, còn cần người nói chuyện, cần y tế, cần sự hiện diện của con người bên cạnh. Mới ngày nào, tôi còn là một đứa trẻ. Rồi thành thanh niên. Rồi cũng bon chen, cũng kiếm được tiền. Vậy mà bây giờ, tôi lại rơi vào hoàn cảnh phải dựa dẫm vào một cậu thanh niên trẻ, để chở tôi đi xem những nơi mà tôi đang chuẩn bị phải đến ở trong quãng đời còn lại. Nghĩ đến đó, tôi đứng yên rất lâu trong căn phòng hai mươi mét vuông ấy. Không nói gì. Chỉ nghe rõ tiếng thời gian đang khép dần lại phía sau lưng mình. ⸻

Người già đi tìm chỗ nương thân – Phần: Một triệu một ngày

Người già đi tìm chỗ nương thân – Phần: Một triệu một ngày Sau khi xem xong các phòng và nghe rõ giá tiền, tôi mới hiểu cụ thể: Nếu người già không đi lại được, thuê cả phòng, ở một mình: 26 triệu một tháng. Nếu ở ghép, thì 14 triệu – 15 triệu một tháng. Nói cho gọn: Bệnh càng nặng, càng cần người phục vụ nhiều, thì giá là 26 triệu. Người thanh niên nổ máy xe, quay sang nói: “Thôi chú ơi, mình đi về.” Trên đường về, cậu bắt đầu tính cho tôi nghe. “Chú thử tính nhé. 26 triệu chia ra một tháng 30 ngày, mỗi ngày xấp xỉ 1 triệu. Vậy một ngày chú ăn hết bao nhiêu? Ngoài ăn uống ra, thuốc men khi chú ốm đau thì bao nhiêu? Chú tự tính được mà.” Cậu nói tiếp: “Đấy là mức 26 triệu. Còn mức 15 triệu hay 14 triệu, chú cũng tự chia ra được chứ.” Cậu nhìn tôi rồi nói chậm lại: “Hiện giờ chú đang ở khách sạn, giá chỉ khoảng ba trăm rưỡi đến bốn trăm nghìn một ngày. Chú vẫn còn tập tễnh, vẫn chống gậy, vẫn đi lại được. Vậy vào đó làm gì cho tốn thêm tiền hả chú?” Tôi im lặng. Nghe. Không cãi. Không phản bác. Trên chặng đường về, cậu chở tôi ngang qua một ngôi trường đại học. Cậu nhìn sang, rồi kể. Gần mười năm trước, ngày ấy cậu nghèo lắm. Thi đỗ đại học, nhưng không có tiền. Năm thứ nhất: không có tiền mua máy vi tính. Năm thứ hai: vẫn không có tiền mua máy vi tính. Chỉ học lý thuyết, không thực hành. Đến năm thứ ba, khi có tiền mua được máy, thì kiến thức đã thiếu hụt quá nhiều. Những gì cần học từ năm đầu, năm hai, cậu không theo kịp nữa. Kết quả là không tốt nghiệp được đại học. Ra trường không bằng cấp, sau mấy năm học dở dang, cậu đi làm cò đất. Gần mười năm nay. Mười năm làm nghề. Cậu tâm sự rất thật: “Nếu làm đàng hoàng, thẳng thắn, thì bán đất khó lắm. Muốn bán được thì phải trái phải chút.” Nhưng cậu lại không phải người nặng nề, không lọc lừa. Nên những dự án, những vụ bán nhà, bán đất của cậu phần lớn không thành công. Mười năm trôi qua, cậu vẫn chưa có nhà. Vẫn phải đi thuê. Gia đình bên nội không ủng hộ. Cũng chẳng giúp đỡ gì. Cứ về nhà là cha mẹ đuổi, không cho ở. Hiện giờ, vợ chồng cậu cũng chật vật từng ngày. Nghe đến đó, tôi đồng cảm. Không phải thương hại. Mà là thấy bóng mình ngày xưa trong câu chuyện của cậu. Trưa hôm ấy, hai chú cháu ghé vào ăn cơm. Bữa cơm không sang. Nhưng nói chuyện thì rất thật. Tôi hẹn cậu: “Sáng mai, cháu chở giúp chú ra Ủy ban nhân dân phường. Chú muốn hỏi thủ tục vào trại dưỡng não theo diện người có công. Vì chú thuộc diện đó.” Cậu nói ngay: “Chú không tội gì mà vào mấy trại dưỡng lão thương mại kia. Tiền nhiều quá, cháu thấy xót lắm.” Tôi gật đầu. Nhất trí theo ý kiến của cậu. Con đường phía trước vẫn chưa rõ. Nhưng ít nhất, tôi biết mình chưa đi một mình.

Người già đi tìm chỗ nương thân – Phần: “Chú có vợ mà”

5 tiếp theo của chuỗi “Người già đi tìm chỗ nương thân”. ⸻ Người già đi tìm chỗ nương thân – Phần: “Chú có vợ mà” Ngày hôm sau, người cháu – tôi tạm gọi là người cháu tốt bụng – chở tôi đến Ủy ban nhân dân phường. Nơi hằng tháng, hằng năm vẫn chi trả trợ cấp thương tật cho tôi. Tôi trình bày rõ nguyện vọng. Muốn tìm hiểu thủ tục để được vào trại dưỡng lão, trại chăm sóc thương binh nặng, theo chế độ người có công. Người cán bộ tiếp tôi nghe xong, rồi trả lời: “Chú có vợ mà. Chú có gia đình. Chú không phải là người già cô đơn. Vì vậy, chú không thuộc diện người già cô đơn.” Nghe xong, tôi nhìn thẳng vào mắt người cán bộ ấy. Tôi hỏi lại, rất bình tĩnh: “Ý của cháu là thế này phải không? Tôi muốn vào trại dưỡng lão dành cho thương binh loại 1, người có công, thì tôi phải bỏ vợ hay sao? Có nghĩa là chỉ khi tôi bỏ vợ, tôi mới được gọi là cô đơn, đúng không?” Người cán bộ im lặng. Tôi nói tiếp: “Thôi, mình nói chuyện bằng miệng thế này thì rất khó. Chú không tranh cãi. Chú chỉ xin một điều thôi. Cháu có thể cho chú biết: – Văn bản nào quy định – Số hiệu bao nhiêu – Điều khoản nào nói rằng người có công, thương binh nặng phải bỏ vợ thì mới được vào trại dưỡng lão? Chú cần biết rõ để còn đi tiếp con đường của mình.” Quanh đi quẩn lại một lúc, cuối cùng người cán bộ cũng cung cấp cho tôi một thông tin. Không phải một văn bản đầy đủ. Chỉ là hai trang giấy in ra, có nói đến một nghị định, nhưng không ghi rõ tên nghị định, số hiệu đầy đủ. Tôi đọc rất kỹ. Và qua những gì thể hiện trong đó, tôi thấy rằng: Trong hoàn cảnh của tôi – thương binh nặng, gần 70 tuổi – vẫn có cơ sở để được xem xét vào trại dưỡng lão theo diện người có công. Hai chú cháu đứng dậy ra về. Tôi vẫn chào người cán bộ đàng hoàng, và hẹn: “Ngày mai tôi sẽ quay lại.” Về đến nơi, tôi nhờ tìm hiểu thêm thông tin, và bắt đầu soạn đơn. Nội dung rất rõ ràng: Đơn xin được vào trại dưỡng lão, trại chăm sóc thương binh nặng, theo chế độ người có công. Tôi chuẩn bị để nộp lại cho Ủy ban nhân dân phường vào buổi hôm sau. Con đường này chưa xong. Nhưng tôi biết, ít nhất mình đã bước thêm một bước, không im lặng, không buông xuôi.

Người già đi tìm chỗ nương thân – Phần: Nhận đơn

Người già tìm chỗ nương thân”. ⸻ Người già đi tìm chỗ nương thân – Phần: Nhận đơn Sáng nay, đúng 8 giờ 30, người cháu nhắn tin cho tôi: “Cháu đến đón chú ra Ủy ban phường.” Cậu đi rất chậm, đi sát lề, chờ tôi từng bước để vào được trụ sở Ủy ban nhân dân phường. Tôi hỏi nơi nộp đơn. Người ta chỉ đúng vào người cán bộ hôm qua đã tiếp tôi. Tôi cầm lá đơn bước vào. Hồ sơ của tôi có hai phần: – Một là đơn xin được vào trại dưỡng lão theo chế độ người có công. – Hai là bản trình bày hoàn cảnh, nói rõ tình trạng sức khỏe, tuổi tác, và nguyện vọng của tôi. Người cán bộ nhìn tôi rồi nói: “Cháu đã trả lời với chú hôm qua rồi cơ mà.” Tôi hiểu ngay ý đó. Tôi hỏi lại, rất rõ ràng: “Có nghĩa là cháu không nhận đơn của chú, đúng không?” Tôi nói tiếp, không cao giọng, cũng không đôi co: “Bây giờ thế này. Cháu là người làm việc tại đây. Nhiệm vụ của cháu là nhận đơn. Còn việc giải quyết hay không là trách nhiệm của cán bộ cấp trên. Cháu cứ nhận đơn cho chú. Nếu cháu không nhận, thì cháu ghi cho chú một cái biên bản: ngày giờ hôm nay, cháu từ chối không nhận đơn của chú. Còn nếu cháu nhận đơn, thì cháu ghi giấy xác nhận: ngày giờ hôm nay, cháu đã nhận lá đơn của chú. Chỉ cần ngắn gọn như vậy thôi. Còn việc giải quyết, chắc chắn không phải cháu quyết.” Người cán bộ im lặng. Rồi điện thoại. Rồi lại điện thoại. Qua vài cuộc gọi. Cuối cùng, người cán bộ chấp nhận nhận đơn. Và viết cho tôi giấy nhận đơn. Hai chú cháu ra về. Bước đi không nhanh hơn, nhưng lòng thì nhẹ hơn. Ít nhất, bước một đã xong: đơn đã được nộp. Theo như tôi tìm hiểu, sau khi nộp đơn như vậy, trong khoảng 10 đến 15 ngày, sẽ có ý kiến trả lời từ cán bộ cấp trên về việc một người già là thương binh nặng, ở cái tuổi gần 70, đi tìm một nơi nương thân cho quãng đời còn lại. Con đường này chưa biết kết quả ra sao. Nhưng hôm nay, tôi biết mình đã làm đúng một việc: không im lặng, không bỏ cuộc, và không tự gạt mình ra bên lề.

Người già đi tìm chỗ nương thân – Phần: Những vòng tròn không lối ra

Người già đi tìm chỗ nương thân – Phần: Những vòng tròn không lối ra Trong lá đơn tôi nộp hôm nay, tôi đã viết rất rõ một điều mà ít người biết. Trước đây, khi còn trẻ, tôi đã từng được đưa vào trại điều dưỡng theo đúng chế độ của thương binh nặng cần sự trợ giúp. Nhưng lúc đó, tuổi còn trẻ. Tôi còn hy vọng vào một cuộc sống bình thường. Chính các cán bộ ngày ấy đã động viên tôi: “Nếu chú lấy vợ, thì chú sẽ có người chăm sóc. Vợ chú sẽ được hưởng chế độ phụ cấp người phục vụ thương binh.” Nghe lời đó, tôi rời trại điều dưỡng. Đi tìm vợ. Đi tìm một mái nhà theo đúng nghĩa đời thường. Nhưng rồi, đi qua nửa đời người, tôi mới hiểu ra một điều rất cay đắng: Có vợ, cũng chưa chắc đã có người chăm sóc đúng nghĩa. Vợ không phải là y tá. Vợ không được học cách chăm sóc một cơ thể đầy thương tích. Vợ không hiểu hết những thiếu thốn rất riêng tư của một người chồng là thương binh nặng. Có những cơn đau, tôi không dám nói. Không phải vì không đau, mà vì sợ vợ buồn. Tôi cắn răng chịu đựng. Chỉ biết nằm, thở, rồi chống người đứng dậy đi vệ sinh. Không nói nhiều. Không than. Tôi nói đến đây để bạn hiểu: một người thương binh đã mất hơn 80% sức khỏe, họ cần gì — thì người từng trải như tôi, hiểu rất rõ. Trong đơn, tôi cũng trình bày tiếp những khó khăn sau khi đã có gia đình. Tôi là người gốc miền Nam. Cha mẹ tôi là người miền Nam tập kết ra Bắc. Tôi sinh ra ở ngoài Bắc, nói tiếng Bắc, sống như người Bắc. Nhưng giấy tờ thì 100% là người miền Nam. Cụ thể là Quảng Nam. Ngày ấy, tôi đi xin nhà. Cán bộ nói: “Muốn có nhà thì phải có hộ khẩu.” Tôi đi xin hộ khẩu. Cán bộ lại nói: “Muốn có hộ khẩu thì phải có nhà.” Chỉ một vòng tròn đó thôi. Mà mấy chục năm trôi qua. Tôi chưa từng được hưởng chế độ nhà ở, đất đai theo chính sách dành cho thương binh nặng. Không phải vì tôi không thuộc diện. Mà vì tôi luôn bị đẩy vào những câu hỏi mà người dân không thể trả lời được. Hỏi xoáy. Đáp xoay. Cuối cùng là… đứng yên. Giống như câu chuyện ngày xưa của tôi: Muốn lấy vợ thì phải có giấy khai sinh. Muốn có giấy khai sinh thì phải có cha mẹ ký. Nhưng cha mẹ tôi… lại không còn trong hoàn cảnh để ký được. Chính những điều tưởng như rất nhỏ đó, đã khiến tôi có một chặng đường muốn lấy vợ mà không thể lấy vợ trong một thời gian rất dài của đời mình. Hôm nay, tôi nhắc lại những chuyện này không phải để trách ai. Mà để ghi lại. Câu chuyện này chưa đến hồi Tết. Kết quả thế nào, chưa ai biết. Theo quy trình, trong 10 ngày tới, sẽ có trả lời. Tôi vẫn tiếp tục chặng đường này. Chậm. Nhưng không dừng. Đêm đã khuya. Tôi tạm dừng câu chuyện ở đây. Mười ngày nữa, khi có tin, tôi sẽ kể tiếp. Còn hồi Tết ra sao — để Tết trả lời.

GIỮA THỜI KIM TIỀN LOẠN LẠC, NGƯỜI LƯƠNG THIỆN CÒN CHỖ ĐỨNG KHÔNG?

PHẦN 1 (3 PHÚT) “GIỮA THỜI KIM TIỀN LOẠN LẠC, NGƯỜI LƯƠNG THIỆN CÒN CHỖ ĐỨNG KHÔNG?” (giọng chậm, trầm, hơi thở dài) Con à… Có những lúc ông cũng tự hỏi, mà hỏi rất thật, không màu mè, không đạo lý gì cao siêu cả: Giữa cái thời buổi kim tiền đảo điên này, người sống cho đàng hoàng, lương thiện… còn đường mà thở không? Mở mắt ra là tiền. Nhắm mắt lại cũng là tiền. Hóa đơn chồng hóa đơn. Nợ nần đè lên từng bữa cơm, từng giấc ngủ. Người ta nói lao động là vinh quang… Nhưng con thử nhìn ra ngoài đời mà xem. Có bao nhiêu người còng lưng làm lụng từ sáng tới tối, mồ hôi ướt lưng áo, mà vẫn chẳng dư được đồng nào? Trong khi đó, có những kẻ buôn gian bán lận, nói dối như cơm bữa, lại ngồi xe sang, ở nhà lầu. Cái cảnh ấy… nó làm người lương thiện đau lắm. Đau không phải vì nghèo, mà đau vì bắt đầu nghi ngờ chính con đường mình đang đi. Người ta hay hỏi nhau một câu nghe rất chua: “Lương thiện vậy thì có sống nổi không?” Câu hỏi đó, con à, nó không ác… nhưng nó buồn. Buồn như một cái thở dài của những người đã cố gắng sống tử tế suốt cả đời. ⏳ PHẦN 2 (3 PHÚT) “SỐNG – LÀ SỐNG THẾ NÀO?” Con ạ, muốn trả lời cho đúng, thì phải hỏi lại: “Sống” là sống ra sao? Nếu sống chỉ là còn thở, là mỗi ngày có chén cơm, bát cháo, không trộm cắp, không lừa ai, thì ông nói thật: 👉 người lương thiện vẫn sống được. Làm phụ hồ cũng sống được. Chạy xe ôm cũng sống được. Làm công nhân, làm văn phòng… đều sống được. Miễn là mồ hôi mình rơi, không làm đau ai. Nhưng… con người đâu chỉ cần sống như cái bóng. Người ta còn muốn ngẩng mặt. Muốn có chút dư dả. Muốn con cái đỡ khổ hơn mình. Rồi mạng xã hội mở ra… toàn thấy người ta khoe tiền tỷ, khoe xe sang, khoe làm giàu “nhanh – gọn – lẹ”. Người ta gọi nhau là “chuyên gia”, là “thầy”, là “đội nhóm”. Nhìn mà lòng không dao động thì khó lắm con ạ. Lúc đó, trong đầu người lương thiện bắt đầu vang lên một câu rất nguy hiểm: “Hay là mình ngu thật?” “Hay là trung thực là thiệt thòi?” Cái đau nhất không phải là nghèo. Mà là khi lòng mình bắt đầu nghi ngờ điều tử tế từng tin suốt mấy chục năm. ⏳ PHẦN 3 (3 PHÚT) “CÁI GIÁ CỦA ĐỒNG TIỀN BẨN” Nhưng con à… ông sống gần hết một đời người rồi, ông nói cho con nghe một điều này — đừng vội ghen với những đồng tiền đi đường tắt. Người ta chỉ cho con thấy bữa tiệc, chứ không cho con thấy những đêm mất ngủ. Đồng tiền không sạch… nó có mùi. Mùi đó không nước hoa nào che nổi. Bên ngoài có thể cười nói, nhưng bên trong lúc nào cũng nơm nớp: sợ bị lật mặt, sợ bị gọi tên, sợ một ngày tai họa ập xuống. Nhân quả, con à… nó không đến đúng giờ cho người nóng ruột, nên nhiều người tưởng là nó không có. Nhưng thật ra, nó không bao giờ bỏ sót ai. Làm ăn gian dối giống như xây nhà trên cát. Dựng rất nhanh. Nhìn rất cao. Nhưng chỉ cần một con sóng — là sụp hết. Còn lao động lương thiện… nó giống như xây nhà bằng gạch nung. Chậm. Mệt. Tay chai, lưng đau. Nhưng nền móng chắc. Gió lớn cũng không cuốn đi được. ⏳ PHẦN 4 (3 PHÚT) “MUỐN SỐNG LƯƠNG THIỆN – PHẢI CÓ BẢN LĨNH” Vậy rốt cuộc, người lương thiện có sống được không? Có. Nhưng phải có bản lĩnh. Bản lĩnh không phải là to tiếng. Không phải hơn thua. Mà là dám đi chậm, khi cả thiên hạ đang chạy. Bản lĩnh là dám tắt điện thoại, bớt nhìn người khác khoe khoang, để quay về nhìn lại đôi tay mình — coi mình làm được gì, giữ được gì. Bản lĩnh là chấp nhận một đời không hào nhoáng, nhưng đêm ngủ không giật mình. Ăn bát cơm tuy đạm bạc, mà lòng không thấy nhục. Con à… giàu hay nghèo rồi cũng qua. Danh hay lợi rồi cũng rơi rụng theo năm tháng. Chỉ có một thứ theo con đến cuối đời — đó là sự thanh thản trong lòng. Ông không dám dạy ai làm giàu. Ông chỉ mong con cháu mình, giữa một thời buổi nhiễu nhương này, đừng vì thiếu thốn nhất thời mà đánh mất cái gốc làm người.

Đêm cuối năm, tiếng gió ngoài hiên và cuốn sổ đỏ nằm im trên bàn”

Đêm cuối năm, tiếng gió ngoài hiên và cuốn sổ đỏ nằm im trên bàn” 🌙 BẢN VIẾT – GIỌNG KỂ CHUYỆN ĐÊM KHUYA (ĐÃ CHỈNH SỬA) Đêm cuối năm… gió thổi rất khẽ. Không phải cái lạnh cắt da, mà là thứ lạnh len chậm vào lòng người, giống như khi ta ngồi một mình, tắt bớt đèn, chỉ còn tiếng kim đồng hồ tích tắc và một tờ giấy đặt lặng lẽ trên bàn. Người ta bảo cuối năm ai cũng bận rộn. Bận sắm sửa, bận sum họp, bận hy vọng. Nhưng ở một góc nhỏ của thành phố ven sông miền Trung, có một người đàn ông trung niên đang ngồi rất lâu bên ly cà phê nguội. Trước mặt anh là một tờ thông báo in mực đỏ, không to tiếng, không quát mắng, nhưng lạnh lẽo hơn cả gió mùa. Tôi gọi anh là anh H. Một cái tên rất bình thường, như bao người đàn ông khác. Ngày trước, anh từng là người chăm chỉ, hiền lành, đi làm đều, sống tử tế, không rượu chè, không cờ bạc. Có thời gian, ai nhìn vào cũng nghĩ anh “ổn rồi”. Vài năm trước, khi người ta râm ran chuyện đất đai lên giá, khi đâu đâu cũng nghe nói: “Không mua bây giờ thì sau này không với tới nữa”, anh cũng xiêu lòng. Anh gom góp tiền dành dụm, rồi mượn thêm, rồi thế chấp thêm, để mua mấy mảnh đất ở vùng ven – nơi người ta vẽ ra tương lai rất đẹp: đường sẽ mở, khu dân cư sẽ mọc, giá sẽ tăng. Lúc ấy, ai cũng nói lãi vay “nhẹ như gió”. Ngân hàng mời trà, nói chuyện rất êm. Họ bảo: “Cứ yên tâm, vài năm là đổi đời.” Anh tin. Và rất nhiều người cũng tin như anh. Đêm nay, khi gió lùa qua khe cửa, anh mới chợt hiểu một điều đau đớn: tiền vay giống như chiếc áo mỏng mặc lúc nắng, đến khi gió nổi lên thì không còn đủ ấm. Những tháng đầu, tiền lãi nhẹ. Nhẹ đến mức người ta quên mất rằng nó chỉ là tạm thời. Rồi một ngày, con số trên bảng thông báo lặng lẽ đổi màu. Tiền phải trả mỗi tháng tăng lên, chậm rãi nhưng đều đặn, giống như nước dâng trong đêm — không ồn ào, nhưng không dừng lại. Thu nhập thì không tăng. Chi phí sinh hoạt lại nhiều hơn. Con cái lớn lên, tiền học, tiền ăn, tiền thuốc… Mỗi tháng trôi qua là một lần thở dài. Và rồi, cái ngày mà ai vay tiền cũng sợ, cuối cùng cũng tới. Một tờ giấy in chữ ngay ngắn, ngôn từ lịch sự, nhưng lạnh như đá: thông báo nghĩa vụ tài chính quá hạn. Không ai quát mắng. Không ai đe dọa. Chỉ là những dòng chữ rất đúng quy trình. Nhưng chính sự đúng mực ấy mới đáng sợ. Đêm khuya, khi mọi người đã ngủ, anh H. ngồi một mình, nhìn cuốn sổ đỏ đặt trên bàn. Ngày trước, anh từng nâng nó bằng hai tay, coi như tài sản của cả đời người. Giờ đây, nó nằm đó, im lặng, như một vật chứng không còn biết nói gì. Tôi kể câu chuyện này không phải để dọa ai. Chỉ muốn nói một điều rất thật: 👉 Ngân hàng không xấu, nhưng họ không có cảm xúc. Họ không ghét ai, cũng không thương ai. Họ chỉ nhìn con số. Cuối năm, những con số ấy phải “đẹp”. Nếu có khoản nào làm xấu bảng tổng kết, họ buộc phải dọn dẹp. Giống như người ta quét sân trước Tết, không phải vì ghét chiếc lá, mà vì muốn sân sạch. Nhiều người vẫn nghĩ: “Chậm vài tháng chắc không sao.” “Để qua Tết rồi tính.” “Người ta cũng hiểu mà.” Nhưng trong hệ thống tài chính, sự chậm trễ không có cảm xúc. Chỉ cần trễ đủ lâu, tên bạn sẽ được đánh dấu. Một dấu nhỏ thôi, nhưng đủ để mọi cánh cửa vay mượn khác khép lại. Từ đó, mọi thứ diễn ra rất nhanh. Điện thoại bắt đầu nhiều hơn. Giọng nói bên kia không còn hỏi thăm, mà nhắc đến quy trình, điều khoản, thời hạn. Rồi đến lúc, hồ sơ được chuyển sang bộ phận xử lý. Không ồn ào, nhưng rất dứt khoát. Giống như tuyết lở: ban đầu chỉ là vài hạt rơi lác đác, nhưng khi đã đủ dày, nó cuốn đi tất cả. Người ta hay hỏi: “Sao cuối năm lại siết dữ vậy?” Vì cuối năm là lúc mọi thứ phải được tổng kết. Ai cũng muốn bước sang năm mới với sổ sách gọn gàng. Dòng tiền phải quay về. Rủi ro phải được dọn sạch. Ở nhiều vùng ven, những mảnh đất từng được ca tụng là “vàng tương lai” giờ nằm im lìm. Cỏ mọc cao. Biển rao phai màu. Có nơi, nhà to, cổng đẹp, nhưng bên trong trống vắng. Không phải vì chủ không muốn ở, mà vì họ không còn quyền quyết định nữa. Có một điều rất đau nhưng phải nói thật: Khi mọi thứ buộc phải đưa ra xử lý, giá trị không còn do chủ nhà quyết định. Lúc đó, người ta không hỏi: “Anh đã bỏ bao nhiêu tâm huyết?” “Anh từng mơ ước điều gì?” Người ta chỉ hỏi: “Bán bao nhiêu thì thu hồi được nhanh nhất?” Và thế là, có những căn nhà từng mơ ước cả đời, giờ nằm trong danh sách chào bán rẻ hơn rất nhiều so với lúc mua. Đêm khuya, kể đến đây, tôi muốn ông – và những ai đang nghe – dừng lại một chút. Tự hỏi lòng mình một câu rất thật: Nếu ngày mai thu nhập giảm một nửa, mình còn gồng nổi không? Nếu câu trả lời là “không chắc”, thì đó không phải là yếu đuối, mà là một tín hiệu cần tỉnh lại. Có một sai lầm rất phổ biến: người ta sợ bán lỗ, nên cố giữ, cố gồng, cố chờ. Nhưng đời không vận hành bằng hy vọng. Có những thứ, càng giữ càng chìm. Người từng trải hiểu rằng: cắt bớt để sống tiếp không phải là thất bại, mà là bản lĩnh. Tôi từng gặp hai kiểu người. Một người cố giữ đến kiệt sức, cuối cùng mất cả tài sản lẫn sự bình yên. Một người khác chấp nhận buông sớm, bán đi khi còn chủ động, giữ lại được danh dự, sức khỏe và một con đường quay lại. Cùng một cơn bão, nhưng hai kết cục khác nhau. Nếu giờ này ông đang nghe những dòng này, và thấy lòng mình chùng xuống, thì xin đừng hoảng. Chưa muộn đâu. Việc đầu tiên không phải là trốn tránh, mà là nhìn thẳng vào con số. Viết ra: – mình đang nợ bao nhiêu – mỗi tháng trả bao nhiêu – còn chịu được trong bao lâu Rồi hãy nói chuyện thẳng thắn, đàng hoàng. Không xin xỏ. Không trốn tránh. Chỉ là cùng tìm cách tháo gỡ. Trong rất nhiều trường hợp, sự chủ động chính là chiếc phao cứu sinh. Đêm đã khuya rồi. Ngoài kia chắc gió vẫn thổi. Nhưng nếu trong lòng mình bớt loạn, thì gió cũng nhẹ hơn. Tài sản lớn nhất của một đời người không phải là mảnh đất hay căn nhà, mà là sự bình an khi đặt lưng xuống ngủ. Nếu buông bớt được một gánh nặng để giữ lại mái ấm, giữ lại sức khỏe, giữ lại niềm tin — thì đó không phải mất mát, mà là một sự đổi chác khôn ngoan. Tết rồi sẽ đến. Năm mới rồi sẽ mở ra. Và đời người, nếu còn tỉnh táo, thì vẫn còn đường. Chúc ông – và những ai đang lắng nghe câu chuyện này – đủ can đảm để đối diện, đủ tỉnh táo để lựa chọn, và đủ bình yên để bước tiếp. Nếu thấy lòng nhẹ hơn một chút, hãy coi như đêm nay chúng ta đã ngồi bên nhau, uống chung một tách trà khuya, và nói với nhau vài lời thật lòng.

Chuyện đêm khuya – lời người già nhắn lại cho con cháu

Chuyện đêm khuya – lời người già nhắn lại cho con cháu Đêm đã khuya rồi… Ngoài kia gió thổi nhẹ, phố xá bớt ồn ào. Ở cái tuổi đã đi gần hết một vòng đời, ta thường hay ngồi lặng mà nhớ lại những chuyện cũ. Gần ba mươi năm trước, ta từng tận mắt chứng kiến một cơn khủng hoảng tài chính ở xứ người. Khi ấy, nhà cửa bỏ hoang, ngân hàng đóng cửa, người giàu bỗng chốc trắng tay, còn người nghèo thì gồng gánh thêm khổ. Những vết sẹo ấy, đến nay vẫn chưa mờ hẳn. Và rồi, nhìn lại những năm gần đây… ta chợt thấy lịch sử đang lặp lại, chỉ khác là nó khoác chiếc áo mới, tinh vi hơn, êm ái hơn — nhưng cũng nguy hiểm hơn. ☕ Một câu chuyện nhỏ trong đêm Tháng cuối năm, tại một quán cà phê yên tĩnh bên dòng nước lặng. Một người đàn ông trung niên ngồi trước mặt ta, dáng vẻ mệt mỏi. Ngày trước, ông từng là người “mát tay”, nói câu nào người khác cũng tin. Ai cũng nghĩ ông sẽ giàu mãi. Trước mặt ông không còn là giấy tờ nhà đất sáng choang, mà chỉ là một tờ thông báo lạnh lùng từ ngân hàng. Ông nói khẽ, giọng khàn đi: “Không còn xoay được nữa rồi… họ bảo sang năm phải thanh toán hết, nếu không thì…” Ông không nói tiếp. Nhưng ta hiểu. Ngày trước, ông tin vào chu kỳ. Tin rằng giá rồi sẽ quay lại. Tin rằng ngân hàng sẽ nương tay. Tin rằng chỉ cần gồng thêm chút nữa là qua. Niềm tin ấy từng giúp ông ngủ ngon suốt mấy năm trời. Cho đến hôm nay. Điều nhiều người chưa kịp nhận ra Con cháu à, cái nguy hiểm không nằm ở chỗ thị trường giảm, mà nằm ở chỗ nó được “giảm đau” quá lâu. Người ta băng bó vết thương, cho uống thuốc để quên đau, nhưng bên trong thì mủ vẫn lan. Những khoản nợ được giãn ra, kéo dài ra, gọi tên cho nhẹ đi… nhưng bản chất vẫn là nợ. Đến một lúc, thuốc hết tác dụng. Và năm sắp tới, rất có thể là lúc người ta buộc phải tháo băng ra. 🌫️ Cái bóng mang tên “nợ đến hạn” Nhiều năm trước, người người vay mượn dễ như múc nước sông. Giấy tờ ký nhanh, tiền về nhanh, ai cũng nghĩ mình khôn hơn thị trường. Nhưng đời không cho ai mượn mãi. Khi những khoản vay dài hạn lần lượt đến hạn, trong khi mua bán thì tắc nghẽn, dòng tiền không chảy, thì chỉ còn hai con đường: Một là bán tháo tài sản trong tuyệt vọng Hai là buông tay, chấp nhận đổ vỡ Lúc đó, có những thứ trên giấy từng rất đắt, nhưng mang ra bán thì… không ai mua. Không phải vì nó biến mất, mà vì nó không còn giá trị thanh khoản. Đất vẫn nằm đó. Nhà vẫn đứng đó. Nhưng tiền thì không đổi ra được. Đó mới là điều đáng sợ. Khi “thuốc giảm đau” hết tác dụng Suốt một thời gian dài, người ta quen với việc trì hoãn, cơ cấu, giãn nợ. Nhưng không có liều thuốc nào uống cả đời. Khi những cơ chế tạm thời buộc phải dừng lại, rất nhiều khoản nợ sẽ bị gọi đúng tên của nó. Và khi đó, bảng cân đối tài chính sẽ không còn đẹp nữa. Người yếu sẽ ngã trước. Người gồng quá lâu sẽ kiệt sức. Không phải vì họ xấu, mà vì họ đã tin quá nhiều vào một con đường duy nhất. 🌪️ Khi domino bắt đầu đổ Con cháu đừng nghĩ chuyện này chỉ liên quan đến “người giàu”. Khi dòng tiền tắc nghẽn, công trình dừng lại, người lao động mất việc. Khi người lao động thắt chặt chi tiêu, quán xá vắng khách. Khi buôn bán ế ẩm, doanh nghiệp nhỏ đóng cửa. Và khi doanh nghiệp yếu đi, ngân hàng lại càng siết chặt hơn. Cứ thế, từng vòng, từng vòng lan ra. Cuối cùng, người chịu lạnh nhất… lại là người yếu nhất. 🕯️ Lời nhắn dành cho hai hạng người Hạng thứ nhất: người đang “kẹt hàng” Nếu con đang mất ngủ vì nợ nần, vì tài sản không bán được, ông nói thật lòng thế này: Hy vọng không phải là một chiến lược. Nếu tiền lãi hàng tháng đã ăn quá nửa thu nhập, thì đó không còn là đầu tư, mà là cầm cự. Đôi khi, phải chấp nhận đau một lần để sống tiếp. Cắt bớt, buông bớt, giữ lại cái còn nuôi được mình. Đừng giữ thứ chỉ đẹp trên giấy. Hạng thứ hai: người đang cầm tiền Con đang ở vị thế tốt, nhưng cũng rất dễ sai. Sai vì nôn nóng. Sai vì tưởng mình thông minh hơn thị trường. Sai vì thấy giảm chút đã lao vào. Hãy nhớ: dao đang rơi thì đừng đưa tay bắt. Chỉ nên bước ra khi: dòng tiền thật sự ổn định lại nỗi sợ lan khắp nơi người ta chán đến mức không muốn nghe hai chữ “bất động sản” nữa Lúc đó, hàng tốt sẽ tự tìm đến người có tiền và có kiên nhẫn. Lời cuối của một người già Con cháu à, ta kể câu chuyện này không phải để dọa, cũng không để bi quan. Mỗi cuộc khủng hoảng đều giống một đám cháy rừng. Nó thiêu rụi cỏ khô, cây mục. Nhưng sau đó, mầm non khỏe mạnh sẽ mọc lên. Thị trường không chết. Nó chỉ đang thanh lọc. Cơ hội vẫn còn, nhưng chỉ dành cho người biết chờ, biết sợ đúng lúc, và biết giữ mình. Nhớ cho kỹ một điều mà người xưa nói rất đúng: Kiếm tiền đã khó, giữ được tiền còn khó gấp trăm lần. Năm tới, có thể là một kỳ sát hạch khắc nghiệt. Ai nóng vội sẽ trượt. Ai tỉnh táo sẽ còn đường lui. Ông kể đến đây thôi. Đêm cũng đã khuya rồi. Nếu con thấy những lời này đáng để suy ngẫm, thì hãy giữ lại, hoặc kể lại cho người thân mình — như một lời nhắc nhẹ, để tránh một bước lỡ chân. Chúc con chân cứng, lòng vững, đi chậm mà không ngã.

SO SÁNH PI NETWORK & BITCOIN

SO SÁNH PI NETWORK & BITCOIN (Hai con đường – hai triết lý – hai thế hệ) 1️⃣ Thời điểm ra đời & bối cảnh Tiêu chí Bitcoin (BTC) Pi Network (PI) Ra đời 2009 2019 Bối cảnh Khủng hoảng tài chính toàn cầu Kỷ nguyên smartphone & mạng xã hội Mục tiêu ban đầu Tiền phi tập trung, chống ngân hàng Tiền số đại chúng, dễ tiếp cận 👉 BTC sinh ra từ khủng hoảng niềm tin 👉 Pi sinh ra từ khủng hoảng tiếp cận 2️⃣ Cách tạo ra đồng tiền (Mining) Tiêu chí BTC PI Hình thức Đào bằng máy tính (PoW) Khai thác qua điện thoại Chi phí Rất cao (máy, điện, kỹ thuật) Gần như 0 Đối tượng Dân kỹ thuật, vốn mạnh Người bình thường Hệ quả Tập trung dần vào thợ đào lớn Phân phối rộng 👉 BTC: ai mạnh thì thắng 👉 Pi: ai kiên trì thì có phần 3️⃣ Tốc độ & khả năng mở rộng Tiêu chí BTC PI Giao dịch Chậm Nhanh Phí Cao khi đông người dùng Thấp Mở rộng Khó (phải Layer 2) Thiết kế cho đại trà 👉 BTC giống vàng kỹ thuật số 👉 Pi hướng đến tiền dùng hằng ngày 4️⃣ Giá trị & tâm lý thị trường Tiêu chí BTC PI Giá Rất cao, biến động mạnh Chưa niêm yết mở Đầu cơ Rất lớn Bị hạn chế Cảm xúc thị trường Tham lam – sợ hãi Kiên nhẫn – hy vọng 👉 BTC là sân chơi của vốn lớn 👉 Pi là sân chờ của người bền bỉ 5️⃣ Mức độ tập trung Tiêu chí BTC PI Cá voi Rất nhiều Ít (chưa xả được) Phân phối Lệch Trải rộng Nguy cơ thao túng Cao Thấp (hiện tại) 👉 BTC: phi tập trung về kỹ thuật, nhưng tập trung về tài sản 👉 Pi: phân tán tài sản, đang hoàn thiện phi tập trung kỹ thuật 6️⃣ Triết lý cốt lõi (điểm quan trọng nhất) 🔸 Bitcoin nói: “Hãy tự làm ngân hàng của chính mình.” 🔸 Pi Network nói: “Hãy để mọi người đều có cơ hội như nhau.” BTC phù hợp với: Người hiểu công nghệ sớm Chấp nhận rủi ro cao Có vốn Pi phù hợp với: Người kiên nhẫn Không muốn mạo hiểm tiền Tin vào cộng đồng 7️⃣ Vì sao người biết BTC từ 2010 vẫn có thể chọn PI? Bác thuộc nhóm rất hiếm: Đã thấy BTC từ khi còn bị cười nhạo Hiểu rằng: giá trị không đến ngay 👉 Pi có thể: Không trở thành BTC thứ hai Nhưng có thể trở thành một dạng tiền số đời sống, nếu cộng đồng đủ lớn và dùng thật ⚖️ Kết luận công bằng Bitcoin: đã chứng minh giá trị, nhưng cửa vào đã hẹp Pi Network: chưa chứng minh xong, nhưng cửa vào còn mở

Chuyện đêm khuya – ĐI CHẬM TRONG CÁI TRẠI ĐÓI

Chuyện đêm khuya – ĐI CHẬM TRONG CÁI TRẠI ĐÓI Số phận tôi ngày ấy, nói cho cùng, là số phận của một người đi chậm. Tôi bị thương vào hai chân. Không phải là không đi được, mà là đi rất chậm. Mỗi bước đều phải dò. Mỗi quãng đường đều mất thời gian. Và trong cái trại nuôi dưỡng thương binh ấy, đi chậm là thiệt thòi. Mỗi lần đến giờ ăn, mùi cơm bốc lên thơm lừng. Cái mùi của gạo, của khói bếp, của bụng đói lâu ngày. Người khỏe đi trước. Người yếu lê từng bước phía sau. Có những hôm, tôi đi đến nơi. Cái mâm sáu người ăn đã có năm người ngồi sẵn. Tôi đói. Rất đói. Bụng cồn cào. Mắt nhìn vào chậu cơm trắng, chậu canh nghi ngút khói. Nhưng không ai được ăn trước. Năm người ấy vẫn phải chờ cho đủ sáu. Chờ tôi. Không ai nói gì. Không trách móc. Nhưng cái không khí lúc đó… nặng lắm. Tôi ngồi xuống, vừa xấu hổ, vừa áy náy. Chỉ vì tôi đi chậm, mà năm người kia phải chờ. Chỉ vì tôi bị thương, mà cái đói của họ phải kéo dài thêm mấy phút nữa. Rồi ăn. Ăn chung. Ăn vội. Ăn trong im lặng. Ai khỏe tay thì gắp nhanh. Ai yếu tay thì chậm. Không ai cố tình giành, nhưng miếng ăn không chờ người. Ăn xong, lại đến việc rửa bát. Người còn khỏe, đứng vững hai chân, hai tay đầy đủ, thì rửa bát của họ rất nhanh. Chỉ rửa cái bát mình ăn. Chỉ rửa đôi đũa mình dùng. Còn tôi… Tôi đứng không vững. Nước là nước giếng. Chậu rửa thì đã mốc xanh, trơn nhớt. Không có ai múc sẵn cho mình một chậu nước mới. Toàn là rửa vào nước bạn bè vừa rửa xong, còn xót lại, đục ngầu, lạnh buốt. Tôi cầm cái bát, tay run. Cúi xuống, nước bắn lên người. Chân đau. Lưng mỏi. Nhưng vẫn phải rửa. Không rửa thì không có bát ăn bữa sau. Những hình ảnh đó… Đến bây giờ, gần bảy mươi tuổi rồi, tôi vẫn rùng mình khi nhớ lại. Không phải vì đói. Không phải vì khổ. Mà vì cái cảm giác bị đặt vào một cái trại, nơi con người sống sát nhau, chịu đựng nhau, thương nhau mà cũng làm đau nhau, dù chẳng ai muốn. Cho nên, đến tận bây giờ, tôi vẫn quen cái từ: “vào trại nuôi dưỡng thương binh”, rồi sau này là “người có công”. Cái từ trại ấy, nó không chỉ là ngôn ngữ. Nó là ký ức, là mùi cơm đói, là nước giếng lạnh, là bước chân chậm của tôi giữa những người nhanh hơn. Chính vì thế, khi nghe những tên gọi mới, tôi phải hỏi. Không phải để soi mói. Mà để biết rằng mình sẽ không phải quay lại cái cảnh đó thêm lần nào nữa. Câu chuyện này, tôi vẫn còn kể tiếp. Vì cái trại ấy, nó chưa bao giờ rời khỏi tôi. Bây giờ Tôi lại phải làm đơn xin gia nhập trại ?

CHUYỆN ĐÊM KHUYA – CÁI “TRẠI” TRONG ĐẦU TÔI

CHUYỆN ĐÊM KHUYA – CÁI “TRẠI” TRONG ĐẦU TÔI Có những từ, người ta chỉ nghe một lần rồi quên. Nhưng có những từ, nó in vào đầu, đi theo người ta cả đời. https://youtu.be/QaKB09hZB4c?si=kccDAr05mAQS8lKb Với tôi, đó là hai chữ: “trại thương binh”. Những năm đầu của thập niên 80, khi tôi còn rất trẻ, đơn vị sắp xếp cho tôi vào trại thương binh. Ngày đó, người ta gọi đúng như vậy. Không “trung tâm”, không “điều dưỡng”, không “chăm sóc”. Chỉ đơn giản là trại. Và cái chữ trại ấy, đến bây giờ tôi gần bảy mươi tuổi rồi, vẫn còn hằn trong đầu tôi. Trong trại ngày đó, thương binh không phải chỉ là người cụt chân, cụt tay. Có đủ loại. Có người bị thương vào đầu. Có người thần trí không còn tỉnh táo. Có người đêm đêm kêu gào, hò hét, thức trắng cả dãy nhà. Tôi vẫn còn nhớ rất rõ hình ảnh một anh lính. Anh cởi trần, cởi truồng, tay cầm cái bát méo mó, đứng rình ở khu bếp. Anh bị thương đặc biệt vào đầu. Chưa đến giờ ăn, anh đã đi nhặt gạch, gõ kẻng. Tiếng kẻng vang lên làm tất cả mọi người tưởng đã đến giờ cơm mà kéo nhau xuống. Nhưng thực ra, chưa đến giờ. Anh gõ kẻng vì đói. Vì sợ mất phần. Vì đầu óc anh không còn kiểm soát được nữa. Cảnh ăn cơm trong trại ngày đó, không giống bây giờ. Không có mỗi người một suất. Sáu người một suất. Sáu người ăn chung một chậu cơm. Một chậu canh. Một đĩa thức ăn xào nấu để giữa. Ai nhanh tay thì còn. Ai chậm tay thì hết. Khổ nhất là những người thương tật vào tay. Có người chỉ còn ăn được bằng một tay. Gắp chậm. Múc chậm. Đến lượt thì chậu đã trơ đáy. Có hôm chỉ còn húp nước canh loãng, nuốt nước bọt cho qua cơn đói. Không ai tranh cãi. Không ai chửi bới. Nhưng trong ánh mắt ai cũng có một thứ gì đó… xấu hổ, tủi thân, và bất lực. Đi vệ sinh cũng là một cực hình. Toàn là cầu tõm. Mùi hôi. Bẩn. Trơn trượt. Người yếu thì ngã. Người đau thì rên. Nhưng rồi cũng phải chịu, vì không còn cách nào khác. Chỗ ở thì khỏi nói. Thời tôi vào, chưa có nhà cấp bốn. Toàn là nhà tôn, dựng trong rừng tre. Nóng ban ngày, lạnh ban đêm. Mưa thì dột. Gió thì lùa. Tất cả ăn chung, ở chung, chịu chung. Ban đêm, trại không bao giờ thực sự yên. Người thì kêu vì đau. Người thì kêu đái, kêu ỉa. Người thì hát hò vô thức. Người thì hò hét, đi ngang đi dọc. Cái gọi là “quậy phá” trong trại, không phải là chửi bới hay đánh nhau. Mà là những hành vi của người bệnh, của những con người đã bị chiến tranh lấy mất một phần thân thể, một phần trí óc, và cả một phần nhân dạng của mình. Tôi ở trong đó. Tôi chịu đựng. Tôi sống qua. Nhưng cái ám ảnh thì không đi mất. Cho nên sau này, mỗi khi nghe đến chữ “trại”, dù là trại gì, tim tôi vẫn khẽ thắt lại. Nó kéo tôi quay về những ngày ăn chung chậu, ngủ nhà tôn, nghe tiếng kêu gào trong đêm, và nhìn thấy chính mình trong đám người thương binh ấy — vừa thương người, vừa sợ chính số phận của mình. Tôi kể chuyện này không để oán trách. Cũng không để kết tội ai. Tôi chỉ kể lại cái trại của riêng tôi, cái trại mà tôi đã từng sống, từng sợ, và từng mang theo trong ký ức hơn bốn mươi năm. Câu chuyện này… chưa hết.

(Hai con đường – hai triết lý – hai thế hệ)

(Hai con đường – hai triết lý – hai thế hệ) 1️⃣ Thời điểm ra đời & bối cảnh Tiêu chí Bitcoin (BTC) Pi Network (PI) Ra đời 2009 2019 Bối cảnh Khủng hoảng tài chính toàn cầu Kỷ nguyên smartphone & mạng xã hội Mục tiêu ban đầu Tiền phi tập trung, chống ngân hàng Tiền số đại chúng, dễ tiếp cận 👉 BTC sinh ra từ khủng hoảng niềm tin 👉 Pi sinh ra từ khủng hoảng tiếp cận 2️⃣ Cách tạo ra đồng tiền (Mining) Tiêu chí BTC PI Hình thức Đào bằng máy tính (PoW) Khai thác qua điện thoại Chi phí Rất cao (máy, điện, kỹ thuật) Gần như 0 Đối tượng Dân kỹ thuật, vốn mạnh Người bình thường Hệ quả Tập trung dần vào thợ đào lớn Phân phối rộng 👉 BTC: ai mạnh thì thắng 👉 Pi: ai kiên trì thì có phần 3️⃣ Tốc độ & khả năng mở rộng Tiêu chí BTC PI Giao dịch Chậm Nhanh Phí Cao khi đông người dùng Thấp Mở rộng Khó (phải Layer 2) Thiết kế cho đại trà 👉 BTC giống vàng kỹ thuật số 👉 Pi hướng đến tiền dùng hằng ngày 4️⃣ Giá trị & tâm lý thị trường Tiêu chí BTC PI Giá Rất cao, biến động mạnh Chưa niêm yết mở Đầu cơ Rất lớn Bị hạn chế Cảm xúc thị trường Tham lam – sợ hãi Kiên nhẫn – hy vọng 👉 BTC là sân chơi của vốn lớn 👉 Pi là sân chờ của người bền bỉ 5️⃣ Mức độ tập trung Tiêu chí BTC PI Cá voi Rất nhiều Ít (chưa xả được) Phân phối Lệch Trải rộng Nguy cơ thao túng Cao Thấp (hiện tại) 👉 BTC: phi tập trung về kỹ thuật, nhưng tập trung về tài sản 👉 Pi: phân tán tài sản, đang hoàn thiện phi tập trung kỹ thuật 6️⃣ Triết lý cốt lõi (điểm quan trọng nhất) 🔸 Bitcoin nói: “Hãy tự làm ngân hàng của chính mình.” 🔸 Pi Network nói: “Hãy để mọi người đều có cơ hội như nhau.” BTC phù hợp với: Người hiểu công nghệ sớm Chấp nhận rủi ro cao Có vốn Pi phù hợp với: Người kiên nhẫn Không muốn mạo hiểm tiền Tin vào cộng đồng 7️⃣ Vì sao người biết BTC từ 2010 vẫn có thể chọn PI? Bác thuộc nhóm rất hiếm: Đã thấy BTC từ khi còn bị cười nhạo Hiểu rằng: giá trị không đến ngay 👉 Pi có thể: Không trở thành BTC thứ hai Nhưng có thể trở thành một dạng tiền số đời sống, nếu cộng đồng đủ lớn và dùng thật ⚖️ Kết luận công bằng Bitcoin: đã chứng minh giá trị, nhưng cửa vào đã hẹp Pi Network: chưa chứng minh xong, nhưng cửa vào còn mở

RIPPLE SẮP TRỞ THÀNH CHIẾN LƯỢC VI MÔ CỦA XRP?

RIPPLE SẮP TRỞ THÀNH CHIẾN LƯỢC VI MÔ CỦA XRP? Một cú sốc nguồn cung trị giá 122 TỶ đô la có thể đang được tạo ra... Và không ai sẵn sàng cho nó. Hãy chia nhỏ trục xoay hoang dã mà Ripple có thể tạo ra - và tại sao nó có thể lật ngược toàn bộ trò chơi XRP 1️⃣ RIPPLE NẮM GIỮ 41% XRP — TRỊ GIÁ 122B. Bây giờ hãy tưởng tượng họ ngừng bán... Và bắt đầu tích trữ. MicroStrategy = 72 tỷ đô la bằng Bitcoin Ripple = 122 tỷ đô la trong XRP Điều gì sẽ xảy ra nếu họ khóa tất cả lại? Sự khan hiếm. Sốc. Giá bùng nổ. Hãy nói chuyện 2️⃣ ĐÂY KHÔNG PHẢI LÀ MỘT LÝ THUYẾT - GIÁM ĐỐC ĐIỀU HÀNH BITWISE ĐÃ GỢI Ý VỀ NÓ. Hunter Horsley cho rằng Ripple có thể xoay vòng trong vòng 12 tháng: → Từ: Công ty thanh toán → Đến: Kho bạc tiền điện tử lớn nhất trên Trái đất Hãy suy nghĩ: Chơi BTC của Saylor... nhưng lớn hơn, nhanh hơn và bùng nổ hơn 3️⃣ ĐÂY LÀ PHÉP TOÁN ÉP CUNG CẤP Ripple kiểm soát ~40,7 TỶ XRP. Nếu họ ngừng bán và khóa nó lại: Các giọt cung cấp tuần hoàn XRP có sẵn cạn kiệt Nhu cầu tăng vọt Giá không nhỏ giọt - nó phát nổ. 4️⃣ CÁC MÔ HÌNH AI DỰ ĐOÁN NHỮNG KẾT QUẢ NÀY Dựa trên các kịch bản tiện ích + thị phần: 1% thanh toán xuyên biên giới toàn cầu → XRP = $25 10% gián đoạn Nostro/Vostro → $45 Không bán, chỉ tích trữ → 6 đô la trở lên ETF + combo tiện ích → $9–$15 Không phải hopium. Chỉ là những con số. 5️⃣ CÁ VOI ĐANG DI CHUYỂN — LẶNG LẼ. Insider chatter nói: Phép màu của thiên nhiên = 20 triệu đô la bằng XRP Trident Digital = 500 triệu đô la Webus Intl = 300 triệu đô la VivoPower = mua OTC Việc đóng băng nguồn cung chuyển động chậm có thể đã bắt đầu...

Chuyện đêm khuya của một người đã hơn nửa thế kỷ nhìn bạc – vàng – và lòng người

Chuyện đêm khuya của một người đã hơn nửa thế kỷ nhìn bạc – vàng – và lòng người NỘI DUNG GIỌNG KỂ ĐÊM KHUYA Đêm xuống rồi… ngoài kia chắc nhiều nhà đã tắt đèn, chỉ còn lại vài ánh sáng le lói, và những người còn trằn trọc vì chuyện cơm áo, tiền bạc, được – mất ở đời. Ông ngồi đây, nhấp ngụm trà nguội, nhìn lại hơn năm mươi năm lăn lộn với chữ bạc… và chợt muốn kể lại cho con cháu nghe một câu chuyện — không phải để dạy làm giàu, mà để hiểu cho rõ cái giá trị thật và cái giá ảo trong đời. Mấy hôm nay, người ta xôn xao vì giá bạc rơi mạnh. Báo chí thì giật tít ầm ầm: “Bong bóng vỡ rồi”, “Nhà đầu tư hoảng loạn”, “Thời của bạc đã hết”. Nghe quen lắm… quen đến mức ông mỉm cười. Bởi cái cảnh này, ông đã thấy không biết bao nhiêu lần suốt mấy chục năm qua. Kịch bản cũ lắm rồi, chỉ thay diễn viên. Mỗi khi giá rơi mạnh, đám đông sợ hãi bán tháo, còn những người lặng lẽ, hiểu chuyện, thì lại âm thầm gom về. Người ta tưởng đó là sự sụp đổ của bạc. Nhưng thật ra… đó chỉ là sự sụp đổ của ảo tưởng. Con cháu à, điều đầu tiên phải hiểu cho rõ: 👉 Bạc ngoài đời thật không hề “rơi” như trên màn hình. Thứ rơi là giấy bạc – là những con số, hợp đồng, ký hiệu điện tử mua bán bằng máy tính. Thị trường bây giờ giống như một cái sòng bạc khổng lồ. Máy móc, thuật toán tự động mua – bán, chỉ cần gió đổi chiều là nó xả hàng hàng loạt. Giá rơi không phải vì bạc mất giá trị, mà vì hệ thống bị “xả kỹ thuật”. Còn bạc thật – thứ cầm được trong tay – nó không tự biến mất. Ở nhiều nơi châu Á, những người hiểu chuyện vẫn l quietly mua vào. Thậm chí còn chấp nhận mua cao hơn giá niêm yết. Điều đó nói lên một điều rất đơn giản: 👉 Vấn đề không nằm ở nhu cầu, mà nằm ở nơi người ta định giá. Thị trường giấy thì vô hạn, muốn in bao nhiêu cũng được. Nhưng bạc thật thì không. Không ai in ra được bạc. Muốn có, phải đào từ lòng đất lên. Rồi còn một điều nữa mà ít người chịu nghĩ tới… Bạc không chỉ để cất như vàng. Bạc là thứ nuôi sống cả nền công nghiệp hiện đại. Nó nằm trong: – tấm pin mặt trời – con chip điện tử – xe điện – thiết bị y tế – quốc phòng Dùng là mất. Không tái tạo dễ dàng. Không hoàn lại nguyên vẹn. Trong khi đó, mỏ ngày càng cạn, chi phí khai thác ngày càng cao, quy định môi trường ngày càng ngặt. Nhu cầu thì tăng, nguồn cung thì nghẹt. Đó không phải câu chuyện đầu cơ. Đó là bài toán thiếu hụt thật sự. Mà những bài toán như vậy, báo chí không giải quyết được, chỉ có giá cao hơn trong tương lai mới giải quyết được. Ngồi đây, ông lại nhớ đến bất động sản Việt Nam… Cũng một kịch bản quen thuộc: Lúc giá lên, ai cũng thông minh. Người người lao vào mua giấy, mua cọc, mua lời hứa. Đến khi gió đổi chiều, người ta sợ hãi bán tháo, cắt lỗ đúng đáy. Và rồi tài sản âm thầm chuyển từ tay người yếu sang tay người đủ kiên nhẫn. Đất thật thì vẫn ở đó. Chỉ là chủ đổi người. Bạc cũng vậy. Có người hỏi ông: “Giá đang rơi vậy sao ông vẫn bình thản?” Ông chỉ cười, nói chậm rãi: 👉 “Ông không mua bạc vì nó tăng giá. Ông giữ bạc vì tiền giấy đang mất giá.” Tiền thì in được. Nợ thì phình ra. Chính sách thay đổi xoành xoạch. Giấy tờ có thể mất giá, có thể vô hiệu. Nhưng bạc vật chất thì không. Hợp đồng có thể in vô hạn. Tài sản số có thể sập. Dự án bánh vẽ có thể biến mất. Nhưng bạc thật, đất thật — không in ra được. Chính vì vậy, biến động không làm ông sợ. Nó chỉ dạy ông thêm một bài học về lòng người. Ai sợ thì bán. Ai hiểu thì nhặt. Trước khi khép lại câu chuyện đêm nay, ông muốn để lại vài lời thật lòng cho con cháu: 🌿 Thứ nhất, đừng nhầm giá với giá trị. Giá có thể lên xuống từng ngày. Giá trị thì nằm ở bản chất. 🌿 Thứ hai, hạn chế xa những thứ “giấy tờ đòn bẩy”. Thời biến động, thứ đó dễ cuốn người ta đi rất nhanh. 🌿 Thứ ba, hãy nhìn cung – cầu, đừng nghe tiếng ồn. Truyền thông sống nhờ cảm xúc. Người khôn sống nhờ hiểu biết. 🌿 Và cuối cùng: kiên nhẫn là của cải lớn nhất. Người xưa nói không sai: “Sóng gió không làm chìm con thuyền vững, chỉ làm lộ ra ai không biết chèo.” Kết lại, ông chỉ muốn nói thế này: Cú rơi của bạc hôm nay không phải là kết thúc. Nó là một cuộc chuyển giao âm thầm. Từ người hoảng loạn sang người điềm tĩnh. Từ tay yếu sang tay mạnh. Bạc không sai. Chỉ có ảo tưởng làm giàu nhanh là sai. Ai có bạc vật chất thì cứ giữ chặt. Chậm mà chắc. Lì một chút… rồi sẽ thấy. Đêm đã khuya rồi. Ông kể đến đây thôi. Chúc con cháu ngủ yên, giữ đầu lạnh – giữ lòng sáng – và nhớ rằng: trong đời, thứ quý nhất không phải là giá cả, mà là sự hiểu biết.

Khi người từng rất giàu bỗng biến mất khỏi quán cà phê quen

TẬP 1 Khi người từng rất giàu bỗng biến mất khỏi quán cà phê quen Các con à, sống lâu rồi ông mới hiểu: có những điều chỉ khi về già mới dám nhìn thẳng. Hồi đó, mỗi sáng ông hay ngồi một quán cà phê nhỏ. Quán không sang, nhưng là chỗ mấy người làm ăn hay ghé. Có người nói chuyện đất đai, có người khoe mua bán, có người tính chuyện lời lãi. Rồi một dạo, ông để ý thấy một điều lạ: những gương mặt từng ồn ào, từng nói cười lớn tiếng… bỗng nhiên vắng hẳn. Bàn ghế vẫn vậy. Quán vẫn mở. Chỉ có con người là đổi khác. Ông nhớ nhất là một người quen cũ, tạm gọi là anh Ba. Ngày trước, anh nổi tiếng ở vùng ven thị trấn Lộc An. Đi đâu cũng xe đẹp, nói năng sang sảng, lúc nào cũng tỏ ra rất tự tin. Người ta hay bảo: “Ổng mát tay lắm, mua đất chỗ nào là lên chỗ đó.” Hồi ấy, anh Ba hay nói một câu mà đến giờ ông vẫn thấy lạnh sống lưng: “Làm ăn mà đóng thuế đủ thì lấy gì lời hả chú.” Lúc đó, nhiều người nghe còn gật gù cho là khôn. Nhưng về sau, ông mới hiểu: có những cái “khôn” để lại hậu quả rất dài. 🌙 TẬP 2 Cái “khôn” một thời ai cũng làm, ai cũng nghĩ là bình thường Ngày đó, chuyện mua bán đất đai có một thói quen rất phổ biến. Giá mua thật thì cao, nhưng khi ra công chứng lại ghi thấp xuống. Phần chênh lệch thì ghi là “mượn tiền”, “trả nợ”, hoặc chuyển tay qua nhiều người cho gọn giấy tờ. Ai cũng nghĩ vậy là ổn. Ai cũng bảo: luật bất thành văn mà. Anh Ba cũng thế. Một miếng đất mua mấy tỷ, nhưng trên giấy chỉ vài trăm triệu. Tiền còn lại thì đưa tay, chuyển khoản vòng vo, coi như xong. Hồi ấy, người ta tin rằng: “Việc qua rồi là qua. Tiền đã vô túi thì chẳng ai moi lại được.” Ông nghe nhiều, thấy nhiều, nhưng trong lòng lúc nào cũng có chút bất an thay họ. Bởi ông biết: trên đời này, có những thứ chậm… nhưng không mất. 🌙 TẬP 3 Khi bữa tiệc tàn, gió lạnh mới bắt đầu thổi Khoảng vài năm gần đây, ông không còn thấy anh Ba xuất hiện nữa. Hỏi ra mới biết, anh đang sống trong cảnh mất ăn mất ngủ. Không phải vì làm ăn thua lỗ, mà vì… giấy mời làm việc. Không chỉ một hồ sơ, mà là nhiều hồ sơ cũ bị lật lại. Những giao dịch tưởng đã ngủ yên, bỗng được gọi tên. Anh Ba từng nói với ông, giọng rất nhỏ: “Ngày đó tưởng xong rồi… ai ngờ giờ nó treo lơ lửng trên đầu như con dao.” Nếu bị rà lại, không chỉ nộp phần thuế thiếu, mà còn tiền phạt, tiền chậm nộp. Cộng dồn vào, có khi bay sạch công sức mấy năm. Nhưng điều đáng sợ nhất không phải là tiền. Mà là cảm giác lúc nào cũng nơm nớp, ngủ không yên, nghe điện thoại là giật mình. Ông nhìn mà thấy thương. Thương cho một cái giá quá đắt của sự “khôn lanh” ngày trước. 🌙 TẬP 4 Thời nay không còn là thời “làm liều mà thoát” Ngày xưa, hồ sơ nằm trong tủ, muốn tìm cũng khó. Còn bây giờ, mọi thứ nằm trong máy. Mỗi người có một mã định danh. Tiền đi đâu, đất ở đâu, xe đứng tên ai… đều để lại dấu vết. Giống như một tấm lưới trong suốt. Cá lớn cá bé gì bơi trong đó cũng đều để lại gợn nước. Hôm nay chưa thấy gì, nhưng ngày mai hệ thống tự rà lại. Những chuyện tưởng đã cũ, đã chôn rồi, vẫn có ngày hiện ra nguyên vẹn. Người ta gọi đó là “truy lại quá khứ”. Nghe thì xa, nhưng thực ra rất gần. 🌙 TẬP 5 Một câu chuyện rất đời: khi giấy báo tìm tới Ông kể con nghe chuyện này, không phải để hù dọa. Có người từng bán đất, lời vài tỷ. Khi làm giấy tờ thì khai thấp. Tiền lời đem tiêu, đem đầu tư, mua sắm đủ thứ. Vài năm sau, khi dữ liệu được nối lại, hệ thống phát hiện giá khai quá chênh so với mặt bằng. Giấy báo gửi về. Không chỉ truy thu thuế, mà còn tiền phạt, tiền chậm nộp. Cộng lại, số tiền phải đóng gần bằng nửa căn nhà. Lúc đó mới hoảng. Tiền đã tiêu rồi. Đất thì bán mất. Muốn xoay cũng không còn đường. Có người phải bán tháo tài sản khác. Có người mất ngủ triền miên. Có người vướng rắc rối kéo dài nhiều năm. 🌙 TẬP 6 Vì sao người nhiều tiền lại sống trong lo sợ? Nghe thì nghịch lý, nhưng sự thật là vậy. Những người ôm nhiều đất, đứng tên giùm cho người khác, hoặc chia tài sản vòng vo… giờ lại là những người bất an nhất. Có người nhờ họ hàng đứng tên. Có người nhờ tài xế, người làm, bạn bè. Ngày trước thấy cao tay. Bây giờ lại thành điểm yếu. Bởi khi dữ liệu nối lại, người ta sẽ hỏi: – Thu nhập thế này, sao đứng tên khối tài sản kia? – Tiền từ đâu ra? – Ai là người thật sự sở hữu? Từ đó, mọi mối quan hệ bắt đầu lộ dần. Và thế là có những người… không dám giàu nữa. Không dám khoe. Không dám tiêu. Không dám mua thêm. Có tiền mà sống như đang giữ một bí mật nặng trĩu trong lòng. 🌙 TẬP 7 Vì sao dạo này người ta bán rẻ khắp nơi? Con lướt mạng chắc cũng thấy: “Bán gấp”, “cắt lỗ sâu”, “ngộp cần ra nhanh”. Nghe hấp dẫn lắm. Nhưng ông muốn con dừng lại nghĩ kỹ. Họ lỗ so với giá nào? Giá thật hay giá từng thổi lên? Có những miếng đất mua từ thời rất rẻ. Dù rao “lỗ 40–50%”, thực ra họ vẫn lời lớn. Nhưng cũng có trường hợp khác: bán không phải vì thiếu tiền, mà vì muốn thoát. Thoát khỏi tài sản có lịch sử rắc rối. Thoát khỏi nguy cơ bị soi xét. Thoát khỏi những ràng buộc pháp lý về sau. Và nếu người mua không tỉnh táo, có khi lại vô tình gánh luôn phần rủi ro ấy. 🌙 TẬP 8 Rẻ chưa chắc là may – đôi khi là cái bẫy Ông nói thật với con điều này: Rẻ chưa chắc là phúc. Rẻ đôi khi là cái bẫy được phủ lớp đường ngọt. Một mảnh đất mà quá khứ mờ mịt, giấy tờ từng khai gian, từng chuyển vòng… thì dù giá thấp đến đâu cũng là gánh nặng. Tiền mình làm ra là tiền sạch, thì nên đổi lấy tài sản sạch. Đừng vì ham rẻ mà mất ngủ cả đời. 🌙 TẬP 9 Bài học ông muốn để lại cho con cháu Con à, thời buổi này không còn là lúc “đánh nhanh thắng nhanh”. Càng không phải thời của liều lĩnh. Người sống bền là người: – biết sợ đúng lúc – biết chậm lại – biết coi trọng pháp lý – biết giữ đồng tiền cho sạch – và biết chọn giá trị thật để nương vào Đất bỏ hoang, không sinh lợi, mai này còn gánh thuế. Còn nhà cho thuê, xưởng sản xuất, chỗ làm ăn tử tế… mới nuôi người lâu dài. Làm ăn cũng giống trồng cây. Phải chọn đất tốt, gieo hạt đàng hoàng, chăm từng ngày. Không thể mong hôm nay gieo, mai hái quả. 🌙 TẬP 10 (KẾT) Lời cuối ông nhắn gửi trước khi đi ngủ Nếu con đang có tiền, hãy giữ cho lòng mình tỉnh. Nếu con đang định đầu tư, hãy chậm lại một nhịp. Ngủ yên mỗi đêm quý hơn lãi lớn. Tiền sạch quý hơn tiền nhiều. Bình an quý hơn khoe khoang. Ông kể câu chuyện này không để dọa ai, chỉ mong con cháu hiểu rằng: 👉 thời thế đã khác rồi. Khôn ngoan bây giờ là sống đúng, sống chậm và sống có trách nhiệm.

Bôn ba đất Lào

Bôn ba đất Lào Cách nay đã 16 năm, ông từng phải sống xa quê hương, bôn ba tận Viêng Chăn – thủ đô nước Lào – để kiếm kế sinh nhai. Ban ngày thì cứ lang thang khắp các quán xá, nơi có nhiều người Việt tụ tập buôn bán. Công việc thì rày đây mai đó, mà điện thoại thì toàn phải tranh thủ sạc nhờ, vì không có chỗ cố định để cắm sạc. Hồi đó còn nghèo lắm, ông chỉ có một cái điện thoại “cùi bắp” để gọi với nhắn tin. Chưa có điện thoại thông minh, chưa có Zalo hay gọi miễn phí như giờ. Quý nhất trong người là cái điện thoại Trung Quốc màn hình màu, lướt Facebook được chút đỉnh, gọi điện thấy hình là mừng rồi. Phần 2: Bữa đói bữa no Vì đi lại nhiều, ăn uống tạm bợ, bữa đói bữa no, toàn ăn linh tinh không hợp khẩu vị. Sức khỏe cứ hao mòn dần, chân tay lúc nào cũng đau nhức. Tối về tới chỗ trọ là chỉ muốn nằm vật ra nghỉ, để sáng mai lại bắt đầu một ngày mưu sinh mới. Đêm nằm nghĩ tới vợ con, lại càng xót ruột. Kiếm được đồng nào là giữ kỹ lắm, cất sát bên người, sợ trộm cướp, sợ mất công mất sức. Cuộc sống khi ấy, khổ nhưng vẫn gồng lên mà sống, vì nghĩ mình là trụ cột gia đình. Phần 3: Nhà trọ và giấc ngủ ghép Có lần ông ở trọ gần khu “Chợ Sáng” – một khu chợ lâu đời ở thủ đô Viêng Chăn. Gần siêu thị, gần bến xe – thuận tiện giao dịch, đỡ đi lại. Nhưng điều kiện thì tạm bợ lắm, nói là khách sạn nhưng thực chất chỉ là nhà nghỉ rẻ tiền. Bốn người thuê chung một phòng, nằm chen chúc trên một cái giường. Bật máy lạnh rồi cố ngủ lấy sức. Cuộc sống tha hương là vậy, miễn tiết kiệm được đồng nào hay đồng ấy. Phần 4: Gặp người điên trong đêm Tối hôm đó, khoảng chừng 9 giờ đêm, người nhà gọi điện sang. Vì trong phòng đông người, ông cầm máy ra ngoài hành lang để nói chuyện. Đường phố lúc ấy vắng lặng như tờ, không một bóng người. Đang nói chuyện thì bỗng nghe tiếng thở sát bên tai. Ông quay lại nhìn, thấy một người đàn ông mặt mũi đen sì, tóc dài phủ kín, thân mình trần truồng. Ông hoảng quá phải chạy vào chỗ có ánh đèn sáng. Nhìn kỹ lại, hóa ra là một người điên – đói khát, lang thang, xin ăn khắp nơi. Phần 5: Hai người điên Lúc đó, ông đứng lặng người… Mới thấy rằng ông với người kia… cũng chẳng khác nhau là bao. Họ điên, vì đói, vì không nhà không cửa. Còn ông – cũng điên, nhưng là cái điên tỉnh táo: bỏ nhà, bỏ vợ, bỏ con… để đi kiếm đồng tiền nơi đất khách quê người. Chỉ khác họ là ông còn một bộ quần áo lành lặn. Còn lại, đều là những kẻ bơ vơ, lạc lõng giữa cuộc đời. Sau 16 năm nhìn lại… ông tự hỏi mình – liệu cái “điên” ngày đó… có đáng không? Nếu ông muốn, cháu có thể làm tiếp giọng kể đọc mẫu để ông dễ tập, hoặc viết thêm đoạn kết ngắn để ông chốt câu chuyện nhẹ nhàng và sâu sắc hơn. Dạ vâng, dưới đây là đoạn kết cháu viết thêm cho ông – vẫn giữ giọng kể chậm rãi, trầm lắng của một cụ ông 70 tuổi ngồi kể lại chuyện đời cho con cháu, để gói lại câu chuyện “Hai người điên”: Đoạn kết: Bây giờ ngồi nhớ lại… ông thấy ngậm ngùi lắm, các con ạ. Lúc ấy, ông tưởng mình giỏi giang… tưởng hy sinh vì gia đình là cao cả. Nhưng suốt những năm tháng xa nhà đó, vợ cô đơn, con thiếu vắng bàn tay cha, còn ông thì dầm mưa dãi nắng nơi xứ người, sống tạm bợ như kẻ vô gia cư. Có khác gì người điên kia đâu? Mỗi người điên một kiểu – người vì đói, người vì khổ tâm. Còn ông… là điên vì mù quáng. Tưởng rằng đi làm xa là lo được cho tương lai, mà quên mất rằng… cái gia đình cần nhất, không phải tiền, mà là sự có mặt của nhau. Ừ, thôi thì… chuyện cũ, ông cũng chẳng trách mình nữa. Chỉ mong đời sau, con cháu mình – nếu phải chọn – thì nhớ nghĩ kỹ: Đừng để thành công đánh đổi bằng sự cô đơn của những người thân yêu. Tiền bạc rồi cũng tiêu, chỉ tình thân là còn mãi…

Tiền mặt là vua – lời thật nghe thì đau nhưng cứu người

TẬP 13 “Tiền mặt là vua – lời thật nghe thì đau nhưng cứu người” Đêm đã khuya lắm rồi… ông nói thêm một chút nữa thôi. Câu này, ông biết nói ra sẽ có người không thích nghe: “Tiền mặt là vua.” Nghe thì thô. Nghe thì thực dụng. Nhưng sống đủ lâu rồi, mới thấy nó đúng đến lạnh người. Có tiền trong tay, chưa chắc đã giàu. Nhưng không có tiền mặt, thì rất dễ rơi vào thế bí. Ông từng thấy nhiều người, tài sản thì nhiều, đất đai không ít, nhưng khi cần tiền gấp… lại không xoay được. Bán thì không ai mua. Vay thì không ai cho. Cầm cố thì bị ép giá. Lúc đó mới thấm: có tài sản mà không có tiền, cũng khổ như thường. Con à… tiền mặt giống như hơi thở. Bình thường không để ý, nhưng thiếu là thấy ngộp liền. Những lúc biến động, người có tiền mặt là người bình tĩnh nhất. Không phải vì họ giỏi hơn, mà vì họ còn đường lui. Người không có tiền mặt thì dễ hoảng. Dễ nghe lời dụ dỗ. Dễ bán rẻ tương lai của mình. Ông từng thấy có người phải bán đất giá thấp, chỉ để xoay một khoản ngắn hạn. Nhìn mà xót. Con à, giữ tiền không phải là keo kiệt. Giữ tiền là để giữ quyền lựa chọn. Khi có tiền trong tay, con có quyền chờ. Có quyền từ chối. Có quyền suy nghĩ kỹ. Còn khi không có, mình buộc phải gật đầu, dù trong lòng không muốn. Đời người, khổ nhất là mất quyền lựa chọn. Cho nên ông nói thật lòng: giữa lúc nhiều biến động, giữ tiền mặt… là giữ mạng sống tài chính. Không cần nhiều. Chỉ cần đủ để không hoảng loạn. Đêm khuya rồi… ông dừng ở đây. Mong con cháu nhớ một câu này thôi: 👉 Tiền mặt không làm con giàu ngay, nhưng nó cứu con khi cần nhất. TẬP 14 “Chậm một chút… là phúc lớn của đời người” Đêm yên rồi… ngoài kia chắc cũng vắng tiếng xe. Ông nói khẽ thôi, sợ làm con cháu giật mình. Cả đời ông, có một điều đến rất muộn mới hiểu ra: chậm lại một chút… không phải là thua, mà nhiều khi là được cứu. Hồi còn trẻ, ông cũng từng vội. Thấy người ta làm ăn được, mình cũng nóng ruột. Thấy người ta mua đất, mình cũng sợ trễ chuyến. Cái gì cũng muốn nhanh. Nhanh có tiền. Nhanh đổi đời. Nhanh hơn người khác. Nhưng rồi, chính cái “nhanh” đó làm ông trả giá nhiều nhất. Có những quyết định, chỉ cần chậm lại một đêm thôi… mọi thứ đã khác. Chậm để ngủ một giấc. Chậm để hỏi thêm một người. Chậm để nhìn kỹ hơn một tờ giấy. Chậm để nghe lại cái cảm giác bất an trong lòng. Con biết không, linh cảm của người từng trải thường không nói to. Nó thì thầm rất nhỏ. Nếu mình vội, mình sẽ không nghe thấy. Người đời hay chê: “Chậm thì mất phần.” Nhưng ông nói thật, trong chuyện tiền bạc và đất đai, mất phần còn đỡ… chứ mất vốn là mất cả đời. Ông đã thấy quá nhiều người chỉ vì nóng một buổi chiều, ký một cái giấy, mà mười năm sau vẫn chưa gỡ ra được. Có người bán nhà cha mẹ để lại. Có người cắm sổ vay nóng. Có người mang cả tương lai con cái ra đánh đổi chỉ vì sợ “lỡ chuyến”. Con à… đời không có chuyến tàu nào là chuyến cuối. Chỉ có những người vì vội mà bước nhầm tàu. Người khôn không chạy theo đám đông. Người khôn đi chậm hơn một nhịp, để nhìn rõ ai đang đẩy, ai đang chạy, ai đang diễn. Ông từng chứng kiến những đợt sốt đất, sốt cổ phiếu, sốt đủ thứ trên đời. Lúc cao trào, ai cũng cười. Đến khi nguội lại, chỉ còn tiếng thở dài. Cái đau nhất không phải là mất tiền. Mà là cảm giác: “Giá như ngày đó mình đừng vội…” Con ơi, nếu một cơ hội thật sự tốt, nó không cần phải giục. Không cần hối. Không cần dọa mất phần. Cái gì càng thúc ép, càng phải dè chừng. Người bán thật sự có giá trị luôn đủ kiên nhẫn chờ người hiểu giá trị đó. Chỉ có hàng khó bán mới phải hét to. Ông nói điều này bằng cả đời mình: chậm lại không làm con nghèo đi, chỉ giúp con bớt ngu đi một chút. Mà bớt ngu… là đã hơn khối người rồi. Đêm khuya, ông chỉ mong con cháu nhớ một điều: 👉 Khi lòng mình đang nôn nóng, đó không phải lúc để quyết định. 👉 Khi ai đó làm con sợ mất cơ hội, thì rất có thể… họ đang sợ mất con. Ngủ đi con. Ngày mai nghĩ tiếp cũng chưa muộn. TẬP 16 “Khi người quen trở thành người làm mình đau nhất” Đêm khuya rồi… ngoài hiên chắc gió đang thổi nhẹ. Những lúc thế này, người già hay nhớ lại những chuyện mà ban ngày không muốn nhắc. Cả đời ông, vết đau sâu nhất không đến từ người lạ. Mà đến từ… người quen. Là người từng ngồi chung mâm. Từng gọi nhau bằng hai chữ thân tình. Từng uống với nhau chén rượu, nói chuyện nghĩa – tình – anh em. Ông từng nghĩ: người quen thì sẽ không nỡ. Người quen thì sẽ biết điều. Người quen thì không nặng tay. Nhưng đời dạy ông một bài rất đắt: chính vì quen, nên họ biết mình yếu chỗ nào. Họ biết mình tin ai. Biết mình thương ai. Biết mình ngại làm lớn chuyện. Biết mình hay nhường. Và cũng chính vì biết rõ, nên họ ra tay đúng chỗ đau nhất. Có những cái đau không phải vì mất tiền, mà vì mất niềm tin. Cái cảm giác khi một người từng cười với mình bỗng quay lưng, nói khác, làm khác… nó lạnh lắm con à. Ông từng tự hỏi: “Sao họ nỡ làm vậy?” Rồi sau này ông mới hiểu: không phải ai quen lâu cũng là người tốt. Chỉ là mình chưa thấy mặt khác của họ thôi. Có người chỉ tốt khi chưa đụng tới lợi ích. Khi chưa phải chọn giữa mình và phần hơn của họ. Đến lúc phải chọn, họ chọn họ trước. Điều đó không lạ. Chỉ là mình đã kỳ vọng quá nhiều. Con ơi, nỗi đau lớn nhất của đời người không phải bị lừa, mà là nhận ra: người mình từng tin lại là người khiến mình tổn thương sâu nhất. Nhưng ông kể điều này không phải để con nghi ngờ tất cả. Mà để con học cách giữ ranh giới. Thân mấy cũng phải có giới hạn. Quen mấy cũng cần có nguyên tắc. Thương mấy cũng đừng giao hết. Người tử tế thật sự sẽ tôn trọng ranh giới của con. Còn người khó chịu khi con giữ khoảng cách, thường là người muốn bước quá gần. Sau những va vấp đó, ông học được cách sống lặng hơn. Ít nói hơn. Ít kể chuyện mình hơn. Không phải vì lạnh lùng, mà vì muốn bình yên. Có những chuyện, giữ trong lòng còn an toàn hơn nói ra. Có những mối quan hệ, giữ khoảng cách lại bền hơn giữ gần. Nếu một ngày con thấy đau vì người quen làm tổn thương mình, đừng tự trách. Chỉ cần nhớ một điều ông nói: 👉 Không phải ai bước vào đời con cũng ở lại với tấm lòng như lúc ban đầu. Biết vậy để nhẹ lòng. Biết vậy để không cay nghiệt. Biết vậy để sống chậm lại, tỉnh hơn. Đêm cũng đã sâu rồi… ông dừng ở đây. Mong con ngủ ngon. Và mong con sau này, biết chọn người mà tin, và biết giữ mình trước cả những người từng rất quen.

Giữ được tiền lúc này đã là khôn ngoan lắm rồi

TẬP 10 “Giữ được tiền lúc này đã là khôn ngoan lắm rồi” Đêm đã sâu rồi… ông nói thêm chút nữa cho con cháu nghe. Ở cái tuổi này, ông không còn ham lời, cũng chẳng còn mong làm giàu. Ông chỉ mong được yên. Nhưng nhìn lại cuộc đời, ông mới hiểu một điều mà ngày trẻ không hiểu nổi: giữ được tiền, đôi khi còn khó hơn kiếm tiền. Thời nào cũng vậy, khi thiên hạ rủ nhau làm ăn, khi ai cũng nói đến cơ hội, thì người giữ được tiền lại bị cho là dại. Người ta bảo: “Tiền để yên là tiền chết.” “Không đầu tư là tụt lại phía sau.” Nghe riết, ai cũng sợ mình chậm chân. Nhưng con à… không phải lúc nào chạy cũng là khôn. Có những lúc, biết dừng lại mới là bản lĩnh. Ông từng thấy nhiều người, làm lụng cả đời, tích cóp được chút vốn. Chỉ vì một giai đoạn ham theo sóng, mà mất gần hết. Còn người biết giữ, biết chờ, biết không lao vào chỗ ồn ào, thì sau này vẫn còn cái để dựa. Giữ tiền không có nghĩa là ôm khư khư. Mà là biết không xuống tiền khi mình chưa thật sự hiểu. Không phải cơ hội nào cũng dành cho mình. Không phải chuyến tàu nào cũng cần phải lên. Có chuyến đi, lên rồi mới biết là đi sai hướng. Ở tuổi này, ông chỉ mong con cháu hiểu một điều rất giản dị: 👉 Giữ được tiền, giữ được sức, giữ được bình an đã là giàu rồi. Đừng để đến lúc mệt mỏi, mới ước giá như mình chậm lại một chút. Đêm đã khuya lắm rồi… ông dừng ở đây. Nếu con cháu nghe được, thì nhớ lấy lời ông. Không chạy theo đám đông, không vội vàng, không để lòng tham dắt đi. Chỉ cần vậy thôi… đã đủ để sống yên. TẬP 11 “Ông từng thấy người mất cả đời chỉ vì tin một lời môi giới” Đêm nay yên lặng quá… ông lại kể thêm cho con cháu nghe một chuyện nữa. Chuyện này buồn lắm. Vì ông đã tận mắt chứng kiến, không phải một lần. Có những người vốn hiền lành, chăm chỉ, cả đời chỉ biết làm ăn, không bon chen, không lừa ai. Họ gặp một người… ăn nói ngọt ngào. Xưng là “em”, là “cháu”. Gọi dạ, gọi thưa rất lễ phép. Người đó nói chuyện nghe xuôi tai lắm. Nào là “anh yên tâm”. Nào là “em làm nghề này lâu rồi”. Nào là “em coi anh như người nhà”. Nghe riết rồi… tin lúc nào không hay. Họ dẫn đi xem đất. Dẫn đi ăn uống. Dẫn đi coi dự án. Cái gì cũng sắp xếp sẵn. Người mua chỉ việc gật đầu. Lúc đầu thì mọi thứ êm ả. Giấy tờ đủ. Lời hứa đầy. Nhưng tới khi thị trường chững lại, người môi giới bắt đầu thưa dần. Gọi thì bận. Nhắn thì lâu trả lời. Rồi một ngày… không còn thấy đâu nữa. Người ở lại, là người đã đặt trọn niềm tin. Có người mất gần hết tiền dành dụm. Có người phải bán nhà khác để xoay xở. Có người vì chuyện này mà gia đình lục đục. Ông đã nhìn thấy những ánh mắt buồn lắm… ánh mắt của người từng tin người. Con à, ông không nói người môi giới nào cũng xấu. Nghề nào cũng có người tốt, người xấu. Nhưng ông muốn con nhớ một điều: 👉 Lời nói ngọt không thay cho trách nhiệm. 👉 Sự thân quen không thay cho an toàn. Người nói hay, chưa chắc là người gánh hậu quả cùng con. Khi có chuyện xảy ra, chỉ có mình con là chịu. Vì vậy, đừng bao giờ quyết định bằng cảm tình. Đừng vì nể mà gật đầu. Đừng vì sợ mất lòng mà làm liều. Tiền là mồ hôi. Là chứng tích của cả đời người. Giao cho ai, cũng phải tỉnh táo. Đêm đã khuya rồi… ông nói tới đây thôi. Chỉ mong con cháu nhớ: tin người là tốt, nhưng tin cho đúng chỗ mới là khôn. TẬP 12 “Khi nào thì nên mua? Khi nào thì nên ngồi yên?” Đêm đã khuya rồi… ông nói tiếp cho con cháu nghe một chút nữa. Nhiều người hay hỏi ông: “Vậy rốt cuộc, khi nào thì nên mua?” “Lúc nào thì nên đứng ngoài?” Ông không dám nói mình khôn. Chỉ là sống lâu, thấy nhiều cảnh rồi, nên rút ra được vài điều. Trước hết, con phải tự hỏi mình một câu rất thật: mình mua để làm gì? Nếu mua để ở, để an cư, để sống yên lâu dài, thì chuyện lời lỗ không còn là quan trọng nhất. Chỉ cần chỗ đó hợp túi tiền, đi lại thuận, ở thấy yên lòng… thì có thể tính. Nhưng nếu mua để mong lời nhanh, thì phải cẩn trọng gấp mấy lần. Vì lời nhanh thường đi chung với rủi ro lớn. Ông nghiệm ra một điều thế này: 👉 Khi thị trường ồn ào, khi ai cũng nói về lợi nhuận, thì nên ngồi yên. 👉 Khi mọi người im lặng, không còn mấy ai nhắc tới, thì mới nên bắt đầu quan sát. Lúc ai cũng hào hứng, giá thường đã cao. Lúc người ta chán nản, giá mới có khi là thật. Nhưng dù thế nào, ông vẫn khuyên con cháu một điều rất quan trọng: Chỉ mua khi tiền đó là tiền nhàn. Tiền không vay nóng. Không mượn người thân. Không ảnh hưởng bữa cơm gia đình. Nếu mua mà đêm về không ngủ được, thì chưa nên mua. Nếu mua mà phải trông chờ may rủi, thì nên dừng lại. Có những lúc, ngồi yên không làm gì lại là quyết định sáng suốt nhất. Đời người không phải cuộc đua. Không ai chấm điểm con nhanh hay chậm. Đi chậm mà chắc, còn hơn chạy nhanh rồi ngã. Đêm khuya rồi… ông nói đến đây thôi. Chỉ mong con cháu hiểu một điều: 👉 Biết lúc nào nên mua là khôn, nhưng biết lúc nào nên ngồi yên… mới thật sự là bản lĩnh.

Đừng tin cảnh mở bán đông như hội – đó chỉ là một sân khấu

TẬP 7 “Đừng tin cảnh mở bán đông như hội – đó chỉ là một sân khấu” Đêm nay gió nhẹ… ông lại kể con cháu nghe thêm một chuyện nữa. Chuyện này, ông đã thấy không biết bao nhiêu lần rồi. Mỗi khi có một đợt “mở bán”, người ta làm rình rang lắm. Cờ phướn treo đầy đường. Băng rôn giăng kín. Loa mở nhạc rộn ràng từ sáng sớm. Người ra người vào tấp nập. Nhìn xa cứ tưởng hội làng. Nhìn gần lại tưởng ai cũng đang mua. Con đứng đó mà xem, ai cũng cầm giấy. Ai cũng ký. Ai cũng nói chuyện điện thoại. Ai cũng cười. Nhìn cảnh ấy, tim người dễ xao động lắm. Người ta nghĩ bụng: “Chắc phải tốt lắm mới đông thế này.” “Không nhanh là mất phần.” Nhưng con à… ông nói thật lòng, nhiều buổi mở bán như vậy chỉ là một cái sân khấu được dựng sẵn. Người ngồi bàn ký, không phải ai cũng là người mua thật. Có người là nhân viên. Có người là cộng tác viên. Có người chỉ được nhờ đến cho đủ chỗ. Họ ký cho có không khí. Họ tạo cảm giác “cháy hàng”. Để người đứng ngoài thấy sốt ruột. Cái sốt đó… không phải sốt đất. Mà là sốt trong lòng người. Ông từng chứng kiến có buổi, hôm đó ồn ào dữ lắm. Chiều về, bàn ghế dọn hết. Băng rôn hạ xuống. Chỗ đó lại im lìm như cũ. Chỉ có vài người, ôm xấp giấy trong tay, mà lòng bắt đầu lo. Con à… đám đông không phải lúc nào cũng đúng. Nhiều khi, đám đông chỉ đang làm theo kịch bản. Người ta dựng cảnh để tạo niềm tin. Dựng tiếng ồn để che nỗi lo. Dựng hy vọng để bán được hàng. Còn người mua, chỉ thấy trước mắt là cảnh nhộn nhịp, mà không thấy con đường phía sau. Ông nói ra không phải để chê ai. Ai cũng phải mưu sinh. Nhưng người bỏ tiền ra, phải là người tỉnh nhất. Gặp cảnh đông như hội, con đừng vội mừng. Hãy tự hỏi mình một câu thôi: “Nếu không có đám đông này, mình có còn muốn mua không?” Nếu câu trả lời là “không chắc”… thì tốt nhất, hãy bước chậm lại. Đêm đã khuya rồi. Ông nói tới đây thôi. Chỉ mong con cháu nhớ: cái ồn ào thường chóng tắt, chỉ cái lặng lẽ mới ở lại lâu dài. Nếu ông muốn, Tùng Anh sẽ viết tiếp: TẬP 8 “Cái giá của lòng tham – mua lúc ai cũng hô giàu” Đêm khuya rồi… ông lại nói thêm một chút nữa cho con cháu nghe. Có những lúc trong đời, người ta không mua vì cần, mà mua vì sợ… thua người khác. Thấy người ta khoe lời, mình cũng nôn nao. Thấy người ta nói giàu nhanh, lòng mình cũng nóng lên. Ông đã thấy cảnh đó nhiều lắm rồi. Lúc thị trường đang lên, ai gặp nhau cũng nói chuyện tiền. Ngồi quán nước cũng nghe bàn chuyện mua bán. Gặp bạn cũ cũng khoe lãi. Nghe riết rồi, người chưa mua thì thấy mình chậm. Người mới mua thì muốn mua thêm. Cả một đám đông bị cuốn theo một chữ thôi: giàu. Nhưng con à… giàu nhanh thì cũng có thể nghèo nhanh. Lúc người ta hô hào nhiều nhất, thường là lúc giá đã lên cao rồi. Người mua sau cùng, hay là người gánh phần đắt nhất. Ông từng thấy cảnh đau lòng lắm. Có người bán trâu, bán bò. Có người bán nhà nhỏ. Có người vay ngân hàng. Tất cả chỉ vì nghe câu: “Không mua bây giờ là lỡ đời.” Rồi chuyện gì đến cũng đến. Thị trường quay đầu. Người từng khoe lãi thì im lặng. Người từng rủ rê thì tránh mặt. Chỉ còn lại người mua cuối, ôm nỗi lo trong lòng, đếm từng tháng tiền lãi. Con à… lòng tham không xấu. Ai cũng muốn cuộc sống khá hơn. Nhưng khi lòng tham chạy nhanh hơn cái đầu, thì tai họa bắt đầu. Ông học được một điều, sau bao nhiêu năm lăn lộn: 👉 Khi ai cũng nói giàu, thì đã đến lúc phải sợ. Vì giàu thật thì người ta ít nói. Còn khi nói quá nhiều, thường là để kéo thêm người vào. Tiền làm ra đã khó. Giữ được tiền còn khó hơn. Đừng để một lúc ham muốn đổi lấy nhiều năm lo âu. Đêm đã sâu rồi… ông dừng ở đây. Mong con cháu nghe xong, biết tự hỏi mình trước khi xuống tiền: “Ta mua vì hiểu… hay vì sợ mình bị bỏ lại?” TẬP 9 “Đất không sinh ra tiền, chỉ sinh lo nếu mua sai lúc” Đêm đã khuya lắm rồi… ông nói thêm một đoạn nữa cho con cháu nghe. Nhiều người hay nói với ông rằng: “Mua đất là để tiền đẻ ra tiền.” Nghe thì hay. Nghe thì có lý. Nhưng con à… ông sống từng này tuổi rồi mới hiểu: đất tự nó không đẻ ra tiền đâu. Đất chỉ nằm đó. Im lìm. Không nói. Không sinh lời. Tiền chỉ sinh ra khi mình bán được, hoặc khai thác được. Còn nếu không, nó chỉ nằm yên… và sinh ra lo lắng. Ông đã gặp nhiều người, cầm trong tay mảnh đất, mà lòng lúc nào cũng nặng. Mỗi tháng lo tiền lãi. Lo thuế. Lo phí. Lo không biết bao giờ bán được. Người ngoài nhìn vào tưởng giàu, nhưng trong lòng thì chẳng yên. Có người nói với ông: “Đất để đó, kiểu gì cũng lên.” Ông chỉ cười buồn. Đúng là có nơi lên thật. Nhưng cũng có nơi… nằm im cả chục năm. Thời gian không trả lãi cho ai cả. Con à, nếu mua đất mà đêm ngủ không yên, thì mảnh đất đó không còn là tài sản nữa, mà là gánh nặng. Đất chỉ có giá khi đúng chỗ, đúng lúc, đúng người. Còn mua sai thời, thì nó chỉ làm mình già đi nhanh hơn. Ông từng thấy nhiều người, tuổi chưa cao mà tóc bạc sớm, vì ôm đất chờ giá. Mỗi lần nghe tin thị trường xuống, tim lại thắt lại. Mỗi lần có việc cần tiền, lại không xoay kịp. Con à… sự giàu có thật sự là khi mình ngủ yên mỗi tối. Có chút tiền trong tay, có sức khỏe, có gia đình yên ổn. Thế đã là phúc. Đừng đánh đổi sự bình yên lấy một lời hứa mơ hồ. Đêm khuya rồi… ông dừng ở đây. Chỉ mong con cháu nhớ một câu này thôi: 👉 Đất không tự sinh ra tiền. Nó chỉ sinh ra lo, nếu mình mua sai lúc.

Vì sao đất vùng xa hay ‘nóng giả’ – ông đã thấy chuyện này mấy chục năm rồi

TẬP 4 “Vì sao đất vùng xa hay ‘nóng giả’ – ông đã thấy chuyện này mấy chục năm rồi” Đêm lại xuống rồi… ông nói tiếp cho con cháu nghe một đoạn nữa. Có một điều lạ lắm, mà ông thấy suốt mấy chục năm nay vẫn vậy. Mỗi lần đất “sốt”, thì thường không phải ở chỗ đông dân. Mà lại là mấy nơi xa xa… đường còn bụi, nhà còn thưa, đi tối về khuya còn ngại. Người ta gọi đó là “đất tiềm năng”. Nghe thì hay. Nghe thì sáng sủa. Nhưng con à… hai chữ tiềm năng ấy, nhiều khi chỉ là cái cớ để thổi giá. Ông từng chứng kiến nhiều vùng như vậy. Ban đầu rất yên ắng. Rồi bỗng một ngày, người ta rỉ tai nhau: sắp làm đường lớn, sắp có khu công nghiệp, sắp lên đô thị, sắp đổi đời. Tin truyền rất nhanh. Nghe quen tai lắm. Nghe đâu cũng giống nhau. Rồi xe cộ bắt đầu kéo tới. Người lạ xuất hiện đông hơn người quen. Bảng bán đất dựng lên hàng loạt. Giá tăng từng tuần, từng tháng. Người ở xa nhìn vào, thấy rẻ hơn trong thành phố, lại nghe nói “mai mốt lên giá”, thế là xuống tiền. Nhưng con ơi… những nơi như vậy, đa phần chưa có gì chắc chắn. Quy hoạch thì nói miệng. Dự án thì nghe truyền. Giấy tờ thì “đang làm”. Thời gian thì… không ai dám hứa. Có chỗ mười năm trôi qua, vẫn chỉ là con đường đất cũ. Cỏ mọc cao quá đầu. Nhà cửa thưa thớt. Buổi tối tắt đèn sớm. Người mua thì chờ. Chờ năm này sang năm khác. Tiền nằm im, không sinh lời. Muốn bán cũng chẳng ai hỏi. Lúc đó mới thấm: “À… hóa ra cái nóng hồi đó là nóng giả.” Con à, đất vùng xa không phải lúc nào cũng xấu. Nhưng nó chỉ hợp với người dư tiền, dư thời gian, và chịu chờ rất lâu. Còn nếu là tiền mồ hôi nước mắt, tiền dành dụm cả đời, thì phải nghĩ cho thật kỹ. Ông nói điều này bằng kinh nghiệm xương máu: người nghèo hay người trung lưu thường là người gánh rủi ro nhiều nhất. Vì mình tin vào hy vọng. Mà hy vọng thì dễ bị dẫn dắt. Người làm dự án thì có đường lui. Người môi giới thì có hoa hồng. Chỉ có người mua cuối cùng… là ôm đất mà thở dài. Đêm khuya rồi… ông nói chậm vậy thôi, để con cháu nghe mà nhớ. Đừng thấy chỗ xa bỗng dưng đông mà ham. Đừng nghe chữ “tiềm năng” mà vội tin. Cái gì thật sự tốt, nó không cần ồn ào. Ông dừng ở đây nhé. Nói nhiều quá cũng mệt. TẬP 5 “Người ta không bán cơ hội đâu… người ta bán lối thoát” Khuya rồi… ông lại nói thêm vài lời nữa cho con cháu nghe. Có một câu, ông nghe suốt mấy chục năm nay, nghe hoài không hết: “Đây là cơ hội hiếm lắm.” “Không mua bây giờ là mất.” “Vài hôm nữa giá khác liền.” Nghe thì hấp dẫn. Nghe thì thấy mình như người được chọn. Nhưng con à… ông nói thật, cơ hội thật không bao giờ đi rao. Cơ hội thật thường đến rất lặng. Không ồn ào. Không hối thúc. Không cần ai thúc ép. Còn cái người ta mang ra rao khắp nơi, nói như sợ con bỏ lỡ… đa phần không phải cơ hội. Mà là… lối thoát. Thoát cho ai? Thoát cho người mua trước. Thoát cho người đang kẹt hàng. Thoát cho người đã trót ôm nhiều quá. Họ cần có người bước vào thay chỗ họ. Nên họ mới nói ngọt. Nói hay. Nói khéo. Nói cho con tin rằng mình đang may mắn. Ông đã thấy nhiều cảnh như vậy rồi. Có người bán nhà cũ, gom hết tiền, vì tin rằng “lần này chắc ăn”. Có người vay mượn thêm, nghĩ rằng vài tháng là sang tay. Nhưng rồi… thị trường đứng lại. Người rao trước đó thì biến mất. Số điện thoại không liên lạc được. Lời hứa ngày xưa cũng trôi theo gió. Chỉ còn lại người mua, ôm một mảnh đất, và một nỗi lo dài theo năm tháng. Con à… nếu một thứ thật sự tốt, người ta giữ cho người thân trước. Giữ cho bạn bè ruột thịt. Chứ không cần rao cho người lạ. Cái gì càng được quảng cáo là “cơ hội cuối cùng”, thì càng nên dè chừng. Ông không nói tất cả đều xấu. Nhưng ông muốn con hiểu một điều: 👉 Người bán luôn có lý do để bán. 👉 Người mua phải tự hỏi: lý do đó là gì? Nếu họ đang lời, sao họ lại vội? Nếu thật sự sáng, sao họ không giữ? Những câu hỏi đó, không ai trả lời thay con được. Đêm khuya rồi… ông chỉ mong con cháu nghe xong, biết giữ mình lại một nhịp. Đừng vội tin lời ngon. Đừng vì sợ mất cơ hội mà bước vào cái bẫy của người khác. Có những lúc, không mua gì cả… lại là quyết định khôn ngoan nhất. Ông nói tới đây thôi. Nói nữa sợ con buồn. TẬP 6 “Quy hoạch trên giấy – cái bẫy khiến bao người trắng tay” Đêm nay yên lặng quá… ông lại nói thêm một chuyện nữa cho con cháu nghe. Chuyện này, nhiều người nghe rồi mà vẫn mắc. Vì nó được khoác lên một cái tên rất đẹp: “quy hoạch.” Nghe tới hai chữ đó, ai cũng thấy hy vọng. Ai cũng tưởng tương lai đang mở ra trước mắt. Người ta chỉ cho con xem bản vẽ. Chỉ từng đường, từng nét. Nói rằng: “Mai mốt chỗ này mở đường.” “Chỗ kia làm khu lớn.” “Vài năm nữa giá lên gấp mấy lần.” Bản vẽ thì rõ ràng. Dấu mộc cũng rõ. Lời nói thì chắc nịch. Nhưng con à… ông sống đủ lâu để hiểu một điều: quy hoạch trên giấy khác xa với cuộc đời ngoài đất. Có những bản quy hoạch, vẽ ra rồi để đó… năm này qua năm khác. Có chỗ mười năm, hai mươi năm, vẫn chỉ là đường đất, ruộng hoang. Người mua thì chờ. Chờ mỏi mòn. Chờ đến khi tóc bạc. Muốn xây không được. Muốn bán không ai mua. Muốn thế chấp cũng khó. Đất thì còn đó, nhưng tiền thì chết cứng. Ông từng gặp nhiều người, giọng buồn lắm, nói với ông rằng: “Biết vậy ngày xưa đừng tin mấy cái quy hoạch ấy…” Nhưng lúc tin rồi, thì ai cũng tin bằng cả hy vọng. Con à… quy hoạch không sai. Nhưng thời gian thực hiện thì không ai dám hứa. Có khi đổi lãnh đạo. Có khi đổi chủ trương. Có khi thiếu vốn. Có khi bỏ luôn. Mà người chịu thiệt… chỉ có người dân. Người ta vẽ bằng bút, còn mình trả bằng mồ hôi. Ông không bảo con phải sợ quy hoạch. Ông chỉ muốn con hiểu: 👉 Thứ gì còn nằm trên giấy thì chưa phải là tương lai. Nếu con không đủ dư dả để chờ rất lâu, thì đừng đặt cả đời mình vào mấy nét vẽ. Tiền kiếm cực lắm. Một đồng cũng là công sức. Đừng để nó nằm im chỉ vì tin vào một tờ giấy đẹp. Đêm khuya rồi… ông nói chậm vậy thôi, mong con cháu nghe mà suy. Có những thứ nhìn sáng lắm, nhưng chưa chắc đã ấm. Nếu ông muốn, Tùng Anh sẽ viết tiếp:

“Cái bẫy đất đai 50 năm nay vẫn thế – ông nói để con cháu khỏi mắc

TẬP 1 – CÁI BẪY ĐẤT ĐAI 50 NĂM NAY VẪN THẾ Đêm khuya rồi… ông ngồi đây, nói vài lời chậm rãi cho con cháu nghe. Chuyện này… không mới đâu. Ông đã thấy nó lặp đi lặp lại suốt hơn nửa đời người rồi. Hồi còn trẻ, ông đã thấy. Trung niên, ông lại thấy. Giờ tóc bạc rồi… nó vẫn quay lại, y như cũ. Chỉ thay tên người. Chỉ đổi cái cách nói. Còn bản chất… thì không khác. Có người gọi điện cho ông, giọng run run. Nói rằng đang đứng ở một chỗ rất đông người. Xe cộ đậu kín. Người ra vào tấp nập. Ai cũng nói chuyện mua bán, ai cũng hối hả. Người ta bảo: “Không mua nhanh là mất phần.” Nghe tới đó, tim ông chùng xuống. Vì ông đã nghe câu ấy… không biết bao nhiêu lần trong đời. Con à, khi người ta làm cho con sợ bị chậm, là lúc con dễ sai nhất. Những cảnh đông đúc như vậy… nhiều khi không phải là thật đâu. Nó giống như một vở diễn được dựng sẵn. Có người đóng vai người mua. Có người đóng vai người bán. Có người chỉ đến để tạo tiếng ồn, tạo cảm giác “nóng”. Tiền có thể là tiền thật. Giấy tờ có thể là giấy thật. Nhưng cái mục đích phía sau… thì không thật. Ông đã thấy nhiều lần rồi. Người ta mua qua bán lại cho chính nhau. Giá cứ nhích lên từng chút. Rồi chờ một người bên ngoài bước vào. Người đó mang theo tiền thật. Và cũng là người gánh hậu quả thật. Con à… đời người, sợ nhất là đi sau mà tưởng mình đi trước. Người đi trước đã bày sẵn đường. Mình chỉ thấy ánh đèn, mà không thấy cái hố. Ông nói những điều này không phải để con sợ đất, mà để con sợ cái lòng tham của chính mình. Vì đất không tự nhiên mà “nóng”. Chỉ có lòng người là dễ nóng thôi. Nếu con thấy một nơi bỗng nhiên đông bất thường, ai cũng nói lời hay, ai cũng thúc giục, ai cũng bảo “cơ hội cuối cùng”… thì con hãy chậm lại. Chậm một nhịp thôi. Chậm để thở. Chậm để nghĩ. Chậm để nhớ lời ông. Suốt mấy chục năm qua, những cảnh như vậy… đa phần kết thúc bằng nước mắt. Người tỉnh thì đứng ngoài. Người lao vào thì mắc kẹt. Đêm khuya rồi… ông chỉ mong con cháu nghe xong, biết dừng lại đúng lúc. Giữ được tiền… nhiều khi đã là phước lớn. TẬP 2 “Cảnh đông người mua đất… nhiều khi chỉ là một vở diễn” Đêm nay, ông lại ngồi đây… nói tiếp cho con cháu nghe một đoạn nữa. Chuyện này, ông đã tận mắt thấy không chỉ một lần. Mà là nhiều lần, suốt mấy chục năm trời. Có những buổi sáng, người ta rủ nhau đi xem đất. Xe đậu kín cả con đường nhỏ. Người đứng nói chuyện rôm rả. Điện thoại reo liên tục. Tiếng cười, tiếng chào, tiếng mặc cả… nghe rất thật. Nhìn vào, ai cũng nghĩ: “Chỗ này chắc ngon lắm.” “Không mua bây giờ, mai hết phần.” Nhưng con à… ông nói thật, đông người không có nghĩa là thật lòng mua. Nhiều người trong đám đó… không phải người mua. Họ là người của bên bán. Là người được nhờ tới cho đông. Có người chỉ đứng đó cho đủ hình ảnh. Có người giả vờ hỏi giá, giả vờ chốt cọc. Tất cả chỉ để tạo một cảm giác rất nguy hiểm: 👉 ai cũng đang lao vào. Mà khi con người ta thấy đám đông, thì lý trí dễ ngủ quên lắm. Ông từng thấy cảnh này rồi… người thật việc thật, nước mắt thật. Có người mang cả tiền dành dụm mấy chục năm. Có người bán nhà cũ để “đổi đời”. Có người vay mượn, cắm sổ, chỉ vì sợ chậm. Đến khi cơn sốt qua đi… chỗ đất ấy vắng như chùa chiều. Cỏ mọc cao hơn đầu gối. Không ai hỏi. Không ai mua. Lúc đó mới hiểu: hôm đông người kia… chỉ là một buổi diễn. Con ơi, đời người không thiếu cơ hội, chỉ thiếu sự tỉnh táo. Người khôn không nhìn vào đám đông. Người khôn nhìn vào giá trị thật. Nếu một miếng đất tốt thật, nó không cần ồn ào. Không cần hò hét. Không cần thúc ép. Còn thứ phải tạo cảnh náo nhiệt… thì thường là thứ đang cần người gánh hộ. Ông nói ra không phải để con sợ. Mà để con biết dừng lại đúng lúc. Gặp cảnh đông người, con hãy tự nhủ một câu trong lòng: “Để coi đã… việc gì phải vội.” Chỉ cần chậm lại một nhịp thôi, con có thể tránh được một cái bẫy mà người khác mất cả đời mới hiểu ra. Đêm khuya rồi… ông nói tới đây thôi. Mong con cháu nghe, rồi nhớ lấy, để sau này khỏi phải thở dài như nhiều người ông từng gặp. TẬP 3 “Tiền là thật, giấy là thật… nhưng cái bẫy cũng rất thật” Đêm nay trời yên… ông lại nói tiếp cho con cháu nghe một đoạn nữa. Có nhiều người từng cãi với ông rằng: “Tiền tôi bỏ ra là tiền thật.” “Giấy tờ có dấu đỏ hẳn hoi.” “Có công chứng đàng hoàng, sao mà lừa được?” Ông chỉ thở dài… vì mấy câu đó, ông nghe quen lắm rồi. Con à, đúng là tiền ấy là tiền thật. Giấy ấy cũng là giấy thật. Con dấu kia cũng không giả. Nhưng cái cách người ta dẫn con vào… mới là thứ nguy hiểm. Ông từng thấy nhiều trường hợp như vậy. Mọi thứ đều hợp pháp trên giấy. Nhưng phía sau là một cái vòng đã được sắp sẵn. Đất thì có đó. Giấy tờ thì có đó. Nhưng giá thì bị thổi lên cao gấp mấy lần. Mà người mua… không hề hay biết. Vì sao không biết? Vì lúc đó trong đầu chỉ còn một suy nghĩ: “Người khác cũng mua, chắc không sao.” Chính cái suy nghĩ đó… là sợi dây trói con lại. Có những miếng đất, được sang tay qua lại rất nhanh. Người A bán cho người B. Người B bán lại cho người C. Mỗi lần sang tên, giá lại đội lên một chút. Tất cả đều đúng luật. Tất cả đều có giấy. Nhưng đến người cuối cùng thì… đứng im. Muốn bán không ai mua. Muốn giữ thì tiền chết một chỗ. Muốn vay ngân hàng cũng khó. Lúc đó mới ngồi mà than: “Giấy thật mà sao khổ vậy?” Con ơi… giấy tờ chỉ chứng minh quyền sở hữu. Nó không chứng minh được giá trị thật. Giống như con cầm một tờ vé số trúng rồi… nhưng không có chỗ đổi thưởng. Ông nói hơi đau, nhưng là sự thật ông đã chứng kiến bằng mắt mình. Có người từ chỗ khá giả, chỉ sau một quyết định vội vàng, mà mấy năm sau sống chật vật. Không phải vì họ ngu. Mà vì họ tin quá sớm. Tin vào con dấu. Tin vào lời môi giới. Tin vào cái không khí ai cũng hồ hởi. Mà quên hỏi một câu rất đơn giản: “Nếu hôm nay không bán được, mình có chịu nổi không?” Nếu câu trả lời là “không”… thì tốt nhất, đừng mua. Ông nói thật lòng, ở tuổi này rồi, ông không cần chứng minh mình đúng. Ông chỉ mong con cháu bớt đau. Tiền kiếm khó lắm. Giữ được tiền còn khó hơn. Mất rồi… lấy lại chẳng dễ đâu. Thôi, khuya rồi. Ông dừng ở đây. Con nghe được bao nhiêu, giữ lại bấy nhiêu trong lòng. Chỉ cần nhớ một điều thôi: 👉 Tiền thật, giấy thật… chưa chắc đã là an toàn thật.

Người già đi tìm chỗ nương thân – Phần: Nhận đơn

Người già đi tìm chỗ nương thân – Phần: Nhận đơn Sáng nay, đúng 8 giờ 30, người cháu nhắn tin cho tôi: “Cháu đến đón chú ra Ủy ban phường.” Cậu đi rất chậm, đi sát lề, chờ tôi từng bước để vào được trụ sở Ủy ban nhân dân phường. Tôi hỏi nơi nộp đơn. Người ta chỉ đúng vào người cán bộ hôm qua đã tiếp tôi. Tôi cầm lá đơn bước vào. Hồ sơ của tôi có hai phần: – Một là đơn xin được vào trại dưỡng lão theo chế độ người có công. – Hai là bản trình bày hoàn cảnh, nói rõ tình trạng sức khỏe, tuổi tác, và nguyện vọng của tôi. Người cán bộ nhìn tôi rồi nói: “Cháu đã trả lời với chú hôm qua rồi cơ mà.” Tôi hiểu ngay ý đó.

Tôi hỏi lại, rất rõ ràng: “Có nghĩa là cháu không nhận đơn của chú, đúng không?” Tôi nói tiếp, không cao giọng, cũng không đôi co: “Bây giờ thế này. Cháu là người làm việc tại đây. Nhiệm vụ của cháu là nhận đơn. Còn việc giải quyết hay không là trách nhiệm của cán bộ cấp trên. Cháu cứ nhận đơn cho chú. Nếu cháu không nhận, thì cháu ghi cho chú một cái biên bản: ngày giờ hôm nay, cháu từ chối không nhận đơn của chú. Còn nếu cháu nhận đơn, thì cháu ghi giấy xác nhận: ngày giờ hôm nay, cháu đã nhận lá đơn của chú. Chỉ cần ngắn gọn như vậy thôi. Còn việc giải quyết, chắc chắn không phải cháu quyết.” Người cán bộ im lặng. Rồi điện thoại. Rồi lại điện thoại. Qua vài cuộc gọi. Cuối cùng, người cán bộ chấp nhận nhận đơn. Và viết cho tôi giấy nhận đơn. Hai chú cháu ra về. Bước đi không nhanh hơn, nhưng lòng thì nhẹ hơn. Ít nhất, bước một đã xong: đơn đã được nộp. Theo như tôi tìm hiểu, sau khi nộp đơn như vậy, trong khoảng 10 đến 15 ngày, sẽ có ý kiến trả lời từ cán bộ cấp trên về việc một người già là thương binh nặng, ở cái tuổi gần 70, đi tìm một nơi nương thân cho quãng đời còn lại. Con đường này chưa biết kết quả ra sao. Nhưng hôm nay, tôi biết mình đã làm đúng một việc: không im lặng, không bỏ cuộc, và không tự gạt mình ra bên lề.

Người già tìm chỗ nương thân”.

Người già tìm chỗ nương thân”. ⸻ Người già đi tìm chỗ nương thân – Phần: Nhận đơn Sáng nay, đúng 8 giờ 30, người cháu nhắn tin cho tôi: “Cháu đến đón chú ra Ủy ban phường.” Cậu đi rất chậm, đi sát lề, chờ tôi từng bước để vào được trụ sở Ủy ban nhân dân phường. Tôi hỏi nơi nộp đơn. Người ta chỉ đúng vào người cán bộ hôm qua đã tiếp tôi. Tôi cầm lá đơn bước vào. Hồ sơ của tôi có hai phần: – Một là đơn xin được vào trại dưỡng lão theo chế độ người có công. – Hai là bản trình bày hoàn cảnh, nói rõ tình trạng sức khỏe, tuổi tác, và nguyện vọng của tôi. Người cán bộ nhìn tôi rồi nói: “Cháu đã trả lời với chú hôm qua rồi cơ mà.” Tôi hiểu ngay ý đó. Tôi hỏi lại, rất rõ ràng: “Có nghĩa là cháu không nhận đơn của chú, đúng không?” Tôi nói tiếp, không cao giọng, cũng không đôi co: “Bây giờ thế này. Cháu là người làm việc tại đây. Nhiệm vụ của cháu là nhận đơn. Còn việc giải quyết hay không là trách nhiệm của cán bộ cấp trên. Cháu cứ nhận đơn cho chú. Nếu cháu không nhận, thì cháu ghi cho chú một cái biên bản: ngày giờ hôm nay, cháu từ chối không nhận đơn của chú. Còn nếu cháu nhận đơn, thì cháu ghi giấy xác nhận: ngày giờ hôm nay, cháu đã nhận lá đơn của chú. Chỉ cần ngắn gọn như vậy thôi. Còn việc giải quyết, chắc chắn không phải cháu quyết.” Người cán bộ im lặng. Rồi điện thoại. Rồi lại điện thoại. Qua vài cuộc gọi. Cuối cùng, người cán bộ chấp nhận nhận đơn. Và viết cho tôi giấy nhận đơn. Hai chú cháu ra về. Bước đi không nhanh hơn, nhưng lòng thì nhẹ hơn. Ít nhất, bước một đã xong: đơn đã được nộp. Theo như tôi tìm hiểu, sau khi nộp đơn như vậy, trong khoảng 10 đến 15 ngày, sẽ có ý kiến trả lời từ cán bộ cấp trên về việc một người già là thương binh nặng, ở cái tuổi gần 70, đi tìm một nơi nương thân cho quãng đời còn lại. Con đường này chưa biết kết quả ra sao. Nhưng hôm nay, tôi biết mình đã làm đúng một việc: không im lặng, không bỏ cuộc, và không tự gạt mình ra bên lề.

Người già đi tìm chỗ nương thân – Phần: “Chú có vợ mà”

5 tiếp theo của chuỗi “Người già đi tìm chỗ nương thân”. ⸻ Người già đi tìm chỗ nương thân – Phần: “Chú có vợ mà” Ngày hôm sau, người cháu – tôi tạm gọi là người cháu tốt bụng – chở tôi đến Ủy ban nhân dân phường. Nơi hằng tháng, hằng năm vẫn chi trả trợ cấp thương tật cho tôi. Tôi trình bày rõ nguyện vọng. Muốn tìm hiểu thủ tục để được vào trại dưỡng lão, trại chăm sóc thương binh nặng, theo chế độ người có công. Người cán bộ tiếp tôi nghe xong, rồi trả lời: “Chú có vợ mà. Chú có gia đình. Chú không phải là người già cô đơn. Vì vậy, chú không thuộc diện người già cô đơn.” Nghe xong, tôi nhìn thẳng vào mắt người cán bộ ấy. Tôi hỏi lại, rất bình tĩnh: “Ý của cháu là thế này phải không? Tôi muốn vào trại dưỡng lão dành cho thương binh loại 1, người có công, thì tôi phải bỏ vợ hay sao? Có nghĩa là chỉ khi tôi bỏ vợ, tôi mới được gọi là cô đơn, đúng không?” Người cán bộ im lặng. Tôi nói tiếp: “Thôi, mình nói chuyện bằng miệng thế này thì rất khó. Chú không tranh cãi. Chú chỉ xin một điều thôi. Cháu có thể cho chú biết: – Văn bản nào quy định – Số hiệu bao nhiêu – Điều khoản nào nói rằng người có công, thương binh nặng phải bỏ vợ thì mới được vào trại dưỡng lão? Chú cần biết rõ để còn đi tiếp con đường của mình.” Quanh đi quẩn lại một lúc, cuối cùng người cán bộ cũng cung cấp cho tôi một thông tin. Không phải một văn bản đầy đủ. Chỉ là hai trang giấy in ra, có nói đến một nghị định, nhưng không ghi rõ tên nghị định, số hiệu đầy đủ. Tôi đọc rất kỹ. Và qua những gì thể hiện trong đó, tôi thấy rằng: Trong hoàn cảnh của tôi – thương binh nặng, gần 70 tuổi – vẫn có cơ sở để được xem xét vào trại dưỡng lão theo diện người có công. Hai chú cháu đứng dậy ra về. Tôi vẫn chào người cán bộ đàng hoàng, và hẹn: “Ngày mai tôi sẽ quay lại.” Về đến nơi, tôi nhờ tìm hiểu thêm thông tin, và bắt đầu soạn đơn. Nội dung rất rõ ràng: Đơn xin được vào trại dưỡng lão, trại chăm sóc thương binh nặng, theo chế độ người có công. Tôi chuẩn bị để nộp lại cho Ủy ban nhân dân phường vào buổi hôm sau. Con đường này chưa xong. Nhưng tôi biết, ít nhất mình đã bước thêm một bước, không im lặng, không buông xuôi.

Người già đi tìm chỗ nương thân – Phần: Một triệu một ngày

Người già đi tìm chỗ nương thân – Phần: Một triệu một ngày Sau khi xem xong các phòng và nghe rõ giá tiền, tôi mới hiểu cụ thể: Nếu người già không đi lại được, thuê cả phòng, ở một mình: 26 triệu một tháng. Nếu ở ghép, thì 14 triệu – 15 triệu một tháng. Nói cho gọn: Bệnh càng nặng, càng cần người phục vụ nhiều, thì giá là 26 triệu. Người thanh niên nổ máy xe, quay sang nói: “Thôi chú ơi, mình đi về.” Trên đường về, cậu bắt đầu tính cho tôi nghe. “Chú thử tính nhé. 26 triệu chia ra một tháng 30 ngày, mỗi ngày xấp xỉ 1 triệu. Vậy một ngày chú ăn hết bao nhiêu? Ngoài ăn uống ra, thuốc men khi chú ốm đau thì bao nhiêu? Chú tự tính được mà.” Cậu nói tiếp: “Đấy là mức 26 triệu. Còn mức 15 triệu hay 14 triệu, chú cũng tự chia ra được chứ.” Cậu nhìn tôi rồi nói chậm lại: “Hiện giờ chú đang ở khách sạn, giá chỉ khoảng ba trăm rưỡi đến bốn trăm nghìn một ngày. Chú vẫn còn tập tễnh, vẫn chống gậy, vẫn đi lại được. Vậy vào đó làm gì cho tốn thêm tiền hả chú?” Tôi im lặng. Nghe. Không cãi. Không phản bác. Trên chặng đường về, cậu chở tôi ngang qua một ngôi trường đại học. Cậu nhìn sang, rồi kể. Gần mười năm trước, ngày ấy cậu nghèo lắm. Thi đỗ đại học, nhưng không có tiền. Năm thứ nhất: không có tiền mua máy vi tính. Năm thứ hai: vẫn không có tiền mua máy vi tính. Chỉ học lý thuyết, không thực hành. Đến năm thứ ba, khi có tiền mua được máy, thì kiến thức đã thiếu hụt quá nhiều. Những gì cần học từ năm đầu, năm hai, cậu không theo kịp nữa. Kết quả là không tốt nghiệp được đại học. Ra trường không bằng cấp, sau mấy năm học dở dang, cậu đi làm cò đất. Gần mười năm nay. Mười năm làm nghề. Cậu tâm sự rất thật: “Nếu làm đàng hoàng, thẳng thắn, thì bán đất khó lắm. Muốn bán được thì phải trái phải chút.” Nhưng cậu lại không phải người nặng nề, không lọc lừa. Nên những dự án, những vụ bán nhà, bán đất của cậu phần lớn không thành công. Mười năm trôi qua, cậu vẫn chưa có nhà. Vẫn phải đi thuê. Gia đình bên nội không ủng hộ. Cũng chẳng giúp đỡ gì. Cứ về nhà là cha mẹ đuổi, không cho ở. Hiện giờ, vợ chồng cậu cũng chật vật từng ngày. Nghe đến đó, tôi đồng cảm. Không phải thương hại. Mà là thấy bóng mình ngày xưa trong câu chuyện của cậu. Trưa hôm ấy, hai chú cháu ghé vào ăn cơm. Bữa cơm không sang. Nhưng nói chuyện thì rất thật. Tôi hẹn cậu: “Sáng mai, cháu chở giúp chú ra Ủy ban nhân dân phường. Chú muốn hỏi thủ tục vào trại dưỡng não theo diện người có công. Vì chú thuộc diện đó.” Cậu nói ngay: “Chú không tội gì mà vào mấy trại dưỡng lão thương mại kia. Tiền nhiều quá, cháu thấy xót lắm.” Tôi gật đầu. Nhất trí theo ý kiến của cậu. Con đường phía trước vẫn chưa rõ. Nhưng ít nhất, tôi biết mình chưa đi một mình.

già đi tìm chỗ nương thân – Phần: Căn phòng 20 mét vuông

già đi tìm chỗ nương thân – Phần: Căn phòng 20 mét vuông Khi tôi đến thăm quan trại dưỡng lão, người ta dẫn tôi đi xem từng căn phòng. Mỗi phòng rộng chừng gần hai mươi mét vuông. Trong phòng có hai cái giường kê đối diện nhau. Có khu vệ sinh khép kín. Có hai cái táp đầu giường, một cái tủ đựng đồ. Có một cái vô tuyến đặt gọn một góc. Trên tường có một cái bảng nhỏ, để ghi tên, ghi thuốc, ghi giờ giấc sinh hoạt. Nhìn qua, tôi không chê trách gì. Vệ sinh sạch sẽ. Trang thiết bị tương đối đầy đủ. Phù hợp với hoàn cảnh của người già. Mùa hè có điều hòa cho mát. Mùa đông có sưởi cho ấm. Ở góc độ chăm sóc, tôi không trách. Nhưng đứng trong căn phòng đó, tôi chợt thấy nó quen lắm. Quen như đã từng sống trong đó từ rất lâu rồi. Tôi nhớ ra: Cái mô hình này rất giống những căn nhà mà tôi đã từng xây để cho thuê cách đây bốn mươi, năm mươi năm. Những căn hộ nhỏ, diện tích tương tự. Ngày ấy, tôi cho học sinh thuê để đi học. Giá rẻ. Không đắt đỏ. Không mang cái cảm giác “đặt cả cuối đời vào một căn phòng”. Sau này, tôi sẽ kể kỹ hơn về quãng thời gian đó. Về lúc tôi còn sức, còn tiền, còn khả năng xây nhà, cho thuê, xoay xở cuộc sống. Còn bây giờ, đứng ở đây, tôi chỉ nghĩ một điều. Trong đời thường, con người ta bon chen, tranh chấp, thậm chí trộm giật… Mục đích cuối cùng cũng chỉ là có tiền. Nhưng đến cuối đời, lại phải đi tìm một nơi ở cũng chỉ chừng ấy mét vuông. Ở nhà thì cũng không khá hơn. Rồi chết đi, có mang theo được gì đâu. Con cháu, đứa nào thì có phận của đứa ấy. Nếu nó để ý, thì đã để các cụ ở nhà mà chăm sóc. Nhưng nó bận. Nó không có thời gian. Mà người già thì đâu chỉ cần bữa ăn. Ngoài chăm sóc sinh hoạt hàng ngày, còn cần người nói chuyện, cần y tế, cần sự hiện diện của con người bên cạnh. Mới ngày nào, tôi còn là một đứa trẻ. Rồi thành thanh niên. Rồi cũng bon chen, cũng kiếm được tiền. Vậy mà bây giờ, tôi lại rơi vào hoàn cảnh phải dựa dẫm vào một cậu thanh niên trẻ, để chở tôi đi xem những nơi mà tôi đang chuẩn bị phải đến ở trong quãng đời còn lại. Nghĩ đến đó, tôi đứng yên rất lâu trong căn phòng hai mươi mét vuông ấy. Không nói gì. Chỉ nghe rõ tiếng thời gian đang khép dần lại phía sau lưng mình.